مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٤ - آیین مسیحی

میرساندند یا به طریق بسیار شدیدی عذاب میدادند. شرح شکنجه شهدای مسیحی به زبان شامی به دست ما رسیده و نشان میدهد چگونه این مسیحیان که امروز نام آنها را فراموش کردهایم با قدرت و شجاعت شهید شدهاند، ولی بزودی مقامات رسمی به این مطلب پی بردند که این مسیحیان پرتجربه، از اتباع مناطق فرعی و خارجیهای نافرمان که هر ساعت خیانت میکردند نبودند، بلکه از ایرانیان حقیقی بودند که در زمان سابق از طرفداران جدی مذهب زرتشت محسوب میشدند و بعضی از آنها از اشخاص بسیار برجسته و مشهور بودند که در میهن پرستی آنها شکی نبود، فقط در حفظ عقیده خود بسیار ثابت قدم بودند. از آن به بعد قوای انتظامی تصمیم گرفت به جای تنبیه، گمراه شدگان را به راه راست هدایت نماید، ولی از این نیز نتیجه مفیدی به دست نیامد. بنابراین با وجود مدت چهل سال آزار و شکنجه، دین مسیح در ایران موقعیت مطمئنی به دست آورد. وقتی ایام آزار به علت اشکالاتی که در نتیجه حملات هونها و هیاطله در مشرق پیش آمده بود به پایان رسید، موقع برای ایجاد تشکیلات و وضع ثابت مسیحیان در ایران به دست آمد ... مسیحیان ایران بزودی صاحب حیات معنوی و فرهنگی نیرومندی گردیدند که حتی آزارهایی که در قرن پنجم به وسیله یزدگرد دوم و بهرام پنجم به عمل آمد نتوانست شکستی بر آنها وارد آورد. در سلوقیه (تیسفون) و خصوصاً در نصیبین، مکتبهای روحانی و مذهبی به صورت درخشانترین مکتبهای مشرق به وجود آمد. تأسیس صومعهها باعث شد که عده زیادی معلمین اصول مذهبی در آن صومعهها تربیت شدند و این سنت هنوز در صومعهها ادامه دارد. حیات واقعی مسیحیت ایران بیشتر از نتیجه تبلیغات آن ظاهر میشود.» [١]

نویسنده مقاله فوق الذکر [٢] سپس به موضوع حیات مسیحیت در آن عصر و قدرت تبلیغات مسیحی در آن زمان و در آخر به شکستی که در مشرق از ناحیه