مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨١ - طبقه ششم

صوان الحکمه [١] مینویسد بوعلی درباره کتابهای فلسفی ابوالفرج گفته: «سزاوار این است تصانیف او را بر فروشنده رد کنند و ثمنش نیز بر وی بگذارند». و هم او مینویسد: «وقتی که کار میان بوعلی و ابوریحان به خشونت کشید و ابوریحان سخنان تندی در نامه خود به کار برد و خبر به ابوالفرج رسید، گفت: هرکس با دیگران چنان کند، با او نیز چنین کنند».

ابن القفطی پس از اشاره به سخن بوعلی درباره ابوالفرج، میگوید: «اما من و هر منصفی نمیگوییم جز این که ابوالفرج علوم گذشته را احیا کرد و مخفیات آنها را آشکار نمود».

ابوالفرج، مسیحی و شاگرد ابوالخیر بوده است. گروهی از محضر درسش استفاده کردهاند. ابن القفطی میگوید تا بعد از سال ٤٢٠ زنده بوده و گفته شده که در سال ٤٣٥ درگذشته است.

٥. ابوالفرج بن هندو. در طب و حکمت شاگرد ابوالخیر بوده و از بزرگترین و فاضلترین شاگردان او به شمار رفته است. ضمناً مردی ادیب و شاعر و سخنور بوده است.

٦. ابوعلی حسن بن الحسن (یا الحسین) بن الهیثم بصری. هم فیلسوف است و هم طبیب و هم فیزیک دان و ریاضی دان. در فیزیک و ریاضیات شهرت جهانی دارد و از عوامل مؤثر در پیشرفت ریاضیات جهانی به شمار میرود. در سال ٣٥٤ متولد شده و در حدود سال ٤٣٠ درگذشته است [٢]. در تتمه صوان الحکمه مینویسد که طرحی برای استفاده از آب نیل هنگام کاهش آب تهیه کرد و با خود به قاهره برد ولی مورد توجه الحاکم باللَّه واقع نشد، بلکه مغضوب وی گشت و از آنجا به دمشق فرار کرد. و هم مینویسد فوق العاده متعبد و متشرع بود و به شریعت احترام میگذاشت. حالت توجه او را در حین مرگ نیز یادآور میشود. گویند قسمتی از ایام او در مغرب گذشته است [٣]. مرحوم سیدحسن تقی زاده در تاریخ علوم در اسلام میگوید:

«وی مؤلفات زیادی دارد. گویی همه عمر به تألیف اشتغال داشته است.