مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٨ - ادبیات

ایرانی است [١] ٣. سعدان بن مبارک. تاریخ وفاتش به دست نیامد. بنا به نوشته ریحانة الادب اصلًا اهل طخارستان است و نابینا بوده است [٢] ٤. ابوبشر عمرو بن عثمان بن قنبر، معروف به سیبویه، متوفّی در حدود سال ١٨٠.

سیبویه اهل فارس است. در بیضا متولد شد و حیات علمی خویش را در حوزه علمیه بصره طی کرد و سفری هم به بغداد رفت.

سیبویه در سفری که به بغداد رفت داستان معروفی با کسایی دارد که به قصه زنبوریه معروف است. پس از سفر بغداد به فارس برگشت و چهل سال بیشتر نداشت که در همان جا درگذشت و در مولد خویش دفن شد. کتاب معروف سیبویه در نحو به نام الکتاب معروف است و از بهترین کتب جهان در فن خود یعنی از قبیل مجسطی بطلمیوس در هیئت و منطق ارسطو در منطق صوری تلقی شده است؛ بارها در پاریس و برلین و کلکته و مصر چاپ شده است. سید بحرالعلوم و دیگران گفتهاند همه علما در نحو عیال سیبویه میباشند. در این کتاب به سیصد و چند آیه از قرآن مجید استشهاد شده است. مازنی نحوی معروف عرب، حاضر نشد این کتاب را به یکی از اهل ذمه تدریس کند با آنکه پول زیادی به عنوان حق التدریس به او داده میشد، تنها به این دلیل که دست غیرمسلمان آیات قرآن را لمس نکند.

٥. سعید بن مسعدةمعروف به اخفش یا اخفش اوسط. این مرد از اکابر درجه اول نحویین است. کتابهای زیادی تألیف کرده و یک بحر عروضی بر آنچه سابقاً خلیل بن احمد وضع کرده بود افزوده است. این مرد بنا به گفته ابن الندیم، خوارزمی است.

در عین حال او را مجاشعی نیز خواندهاند. مسلّم نیست اصلًا عرب مجاشعی باشد و بنابراین از ایرانیان عرب نژاد است و یا انتسابش به یک قبیله عرب، پیمانی و الحاقی است آنچنانکه در آن عهد مرسوم بوده است. اخفش در سال ٢١٥ یا ٢٢١ درگذشته است.

٦. علی بن حمزه کسائیکه قبلًا در عداد قرّاء ذکرش گذشت. کسائی قطعاً ایرانی است. نام جد اعلایش فیروز است. در حدود سال دویست که با هارون الرشید به