آری، این ملتها قرنهاست نشان دادهاند که با انگیزه فکری و اعتقادی و براساس یک ایدئولوژی میتوانند وحدت به وجود آورند و قیام کنند و خود را از چنگال استعمارگران نجات دهند. سوق دادن چنین مردمی به سوی عامل احساس ملیت حقاً جز «ارتجاع» نامی ندارد.

به هر حال موج عنصرپرستی و نژادپرستی که سلسله جنبان آن اروپاییاناند مشکل بزرگی برای جهان اسلام به وجود آورده است. میگویند علت اینکه مرحوم سیدجمال الدین اسدآبادی ملیت خود را مخفی میکرد این بود که نمیخواست خود را به یک ملت معین وابسته معرفی کند و احیاناً بهانهای به دست استعمارچیان بدهد و احساسات دیگران را علیه خود برانگیزد.

ما به حکم اینکه پیرو یک آیین و مسلک و یک ایدئولوژی به نام اسلام هستیم که در آن عنصر قومیت وجود ندارد، نمیتوانیم نسبت به جریانهایی که بر ضد این ایدئولوژی تحت نام و عنوان ملیت و قومیت صورت میگیرد بیتفاوت بمانیم.

همه میدانیم که در این اواخر افرادی بیشمار تحت عنوان دفاع از ملیت و قومیت ایرانی مبارزه وسیعی را علیه اسلام آغاز کردهاند [١] و در زیر نقاب مبارزه با عرب و عربیت مقدسات اسلامی را به باد اهانت گرفتهاند.

آثار این مبارزه با اسلام را که در ایران در کتابها، روزنامهها، مجلات هفتگی و

[١]. مسأله قومیت و ملیت پرستی در کشورهای عربی نیز روزبه روز بالا میگیرد، به طوری که گروه بیشماری از مردم این کشورها با آنکه مسلمان هستند، با تعصب خاصی تنها به جنبه عربیت خود تکیه میکنند، و این خود همچنانکه میدانیم نوعی مبارزه است با مقیاسهای وسیع اسلامی که تنها به جنبههای انسانی و معنوی متکی است. نیز همانطور که میدانیم زیان این کار در درجه اول متوجه خودشان گردیده است و با آنهمه کثرت جمعیت و مصالح جنگی نتوانستهاند با اسرائیلیها برابری نمایند. و بدون شک اگر اعراب به نیروی مذهبی خود تکیه میکردند، هرگز دچار چنین شکستی نمیشدند. یکی از نویسندگان پاکستانی نوشته بود: در جنگ ژوئن اعراب و اسرائیل، نیروی مذهبی یعنی صهیونیسم بر نیروی قومیت غلبه کرد. اگرچه در این بیان نوعی اغراق و مبالغه وجود دارد یعنی عامل مذهب را در صهیونیسم زیاد دخالت داده است (زیرا در قوم یهود همیشه نژاد بر مذهب غلبه داشته و دارد) ولی از آن جهت که اتکاء بیمعنی اعراب را بر عربیت تخطئه میکند صحیح است.

در سال گذشته (سال ١٣٨٧ قمری) که به حج مشرف بودیم، در مؤتمر «رابطة العالم الاسلامی» یکی از دانشمندان عرب سخنرانی بلیغی کرد و در ضمن سخنرانی فریاد میزد: «واللَّه لم یدخل الاسلام المعرکة قط» به خدا قسم که در این مبارزه اصولًا پای اسلام داخل نشده بود، اسلام هرگز وارد معرکه نشد، اسلام نبود که با اسرائیل میجنگید، عربیسم بود که با صهیونیسم میجنگید.