مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٥ - فقه و فقاهت

کتاب انتصار است و دیگر کتاب جمل العلم والعمل. او و برادرش سید رضی جامع نهج البلاغه نزد شیخ مفید سابق الذکر تحصیل کردهاند.

٧. شیخ ابوجعفر طوسی، معروف به شیخ الطائفه. از ستارگان بسیار درخشان جهان اسلام است. در فقه و اصول و حدیث و تفسیر و کلام و رجال تألیفات فراوان دارد. اهل خراسان است. در سال ٣٨٥ متولد شده و در سال ٤٠٨ یعنی در ٢٣ سالگی به بغداد که آن وقت مرکز بزرگ علوم و فرهنگ اسلامی بود مهاجرت کرد و تا پایان عمر در عراق ماند و پس از استادش سید مرتضی ریاست علمی و فتوایی شیعه به او منتقل شد. مدت پنج سال پیش شیخ مفید درس خوانده است. سالیان دراز از خدمت شاگرد مبرز شیخ مفید یعنی سید مرتضی بهرهمند شده است.

استادش سید مرتضی در سال ٤٣٦ درگذشت و او ٢٤ سال دیگر بعد از استادش در قید حیات بود. دوازده سال بعد از سید در بغداد ماند ولی بعد به علت یک سلسله آشوبها که خانه و کتابخانهاش به تاراج رفت، به نجف مهاجرت کرد و حوزه علمیه را در آنجا تأسیس کرد و در سال ٤٦٠ در همان جا درگذشت. قبرش در نجف معروف است.

شیخ طوسی کتابی در فقه دارد به نام النهایه که در قدیم الایام کتاب درسی طلاب بوده است. کتاب دیگری دارد به نام مبسوط که فقه را وارد مرحله جدیدی کرده است و در عصر خودش مشروحترین کتاب فقهی شیعه بوده است. کتاب دیگری دارد به نام خلاف که در آنجا، هم آراء فقهای اهل سنت را ذکر کرده و هم رأی شیعه را. شیخ طوسی کتابهای دیگر نیز در فقه دارد. قدما تا حدود یک قرن پیش اگر در فقه «شیخ» بهطور مطلق میگفتند مقصود شیخ طوسی بود و اگر «شیخان» میگفتند مقصود شیخ مفید و شیخ طوسی بود. شیخ طوسی یکی از چند چهره معروفی است که در سراسر فقه نامشان برده میشود. خاندان شیخ طوسی تا چند نسل همه از علما و فقها بودهاند. پسرش شیخ ابوعلی ملقب به مفید ثانی فقیه جلیل القدری است و بنا بر نقل مستدرک الوسائل [١] او کتابی دارد به نام امالی، و کتاب النهایه پدرش را نیز شرح کرده است.

مطابق نقل کتاب لؤلؤالبحرین دختران شیخ طوسی نیز فقیهه و فاضله بودهاند.