که یک روایت تاریخی بدون ذکر سند و مأخذ و مدرک به هیچ وجه قابل قبول نیست، بویژه که بعد از ششصدسال این نقل بیسند و بیمأخذ مطرح شود و قبلًا احدی از آن ولو بدون سند و مأخذ ذکری نکرده است و بعلاوه گفتیم از نظر محققان این مطلب به ثبوت رسیده که اساساً در موقع فتح اسکندریه به دست مسلمین از کتابخانه چیزی باقی نمانده بود و موضوع از اصل منتفی بوده است- دلایل و قرائن دیگری علیه این گزارش وجود دارد:

اولًا در این داستان، قهرمان یحیی نحوی فیلسوف معروف است. طبق اسنادی که اخیراً تحقیق شده وی در حدود صدسال قبل از فتح اسکندریه درگذشته است و ملاقات وی با عمرو افسانه است [١]. عجیب این است که شبلی نعمان با اینکه مینویسد که وی یکی از حکمای هفتگانهای است که در اثر فشار ژوستی نین از روم به ایران آمدند و خسرو انوشیروان از آنها پذیرایی کرد، اصل ملاقات یحیی با عمرو را مورد تأیید قرار میدهد؛ توجه نمیکند که از مهاجرت آن حکما به ایران تا فتح اسکندریه بیش از صدوبیست سال فاصله است؛ عادتاً امکان ندارد یحیی که در حدود صدوبیست سال قبل از فتح اسکندریه حکیمی نامبردار و معروف بوده است، هنگام فتح اسکندریه به صورت یکی از ندیمان عمرو به حیات خود ادامه دهد.

بنابراین نقلهایی که ملاقات یحیی با عمرو را ذکر کردهاند، هر چند نامی از کتابخانه نبردهاند بیاساس است.

داستان ملاقات یحیی با عمرو در روایت ابوالفرج نظیر داستان تدریس ارسطو در اسکندریه در روایت عبد اللطیف است؛ وضّاعان و قصه پردازان به انطباق قصه با تاریخ توجه نکردهاند.

ثانیاًدر متن قصه آمده است که پس از آنکه دستور خلیفه به نابودی کتابها رسید، عمرو کتابها را به حمامهای اسکندریه تقسیم کرد و تا مدت شش ماه خوراک

[١]. عجیب این است که آقای دکتر ذبیح اللَّه صفا با اینکه در صفحه ٦ تاریخ علوم عقلی در اسلام میگوید: «یحیی نحوی از شخصیات بزرگ مدرسه اسکندریه در اواخر قرن پنجم و نیمه اول قرن ششم (در حدود یک قرن قبل از هجرت نبوی) بوده» و در صفحه ١٨ آن کتاب تصریح میکند: «میگویند تا فتح مصر به دست عمرو بن العاص (٦٤١ میلادی) زنده بود و اما چنانکه از قرائن تاریخی برمیآید این مرد از رجال اواخر قرن پنجم و نیمه اول قرن ششم میلادی است و زنده بودنش از اواخر قرن پنجم تا اواسط قرن هفتم بکلی دور از عادت و عقل است»، در عین حال خلاصه همین داستان را که دو قهرمانش یحیی نحوی و عمرو بن العاص میباشند به عنوان دلیل بر کتابسوزی اسکندریه آورده است!!!