هر حال اقلیتی را در ایران تشکیل میداده است و اگرچه پس از اسلام بیشتر به سوی اقلیت گرایید ولی به هر حال کسانی که در ایران از مسیحیت به اسلام گرویدهاند آنقدرها زیاد نیستند؛ اکثریت ایرانیان را زردشتیان تشکیل میدادهاند.

مانویان و مزدکیان نیز از این نظر عقایدی شبیه زردشتیان داشتهاند. لهذا ما بحث خود را به اصول عقاید زردشتیان و تا اندازهای مانویان و مزدکیان و به عبارت دیگر به عقاید آریایی و تحولات آن اختصاص میدهیم.

آیا زردشتیان مقارن ظهور اسلام و مانویان و مزدکیان درباره مبدأ هستی و پرستش آن چه عقیدهای داشتهاند؟ آیا خداشناس و موحد و یگانه پرست بودهاند یا خدانشناس و ثنوی و دوگانه پرست؟.

بدون شک زردشتیان مقارن ظهور اسلام و همچنین مانویان و مزدکیان ثنوی بودهاند و این ثنویت را در دورههای بعد از طلوع اسلام نیز حفظ کردند و در دوره اسلام با علمای مسلمین در این زمینه مباحثه میکردند و از آن دفاع مینمودند. تنها در نیم قرن اخیر است که زردشتیان دعوی توحید دارند و گذشته خود را یکباره انکار میکنند.

البته از نظر ما جای خوشوقتی است که زردشتیان خرافات ثنوی را یکباره کنار بگذارند و خدای یکتا را بپرستند، ولی لازمه خداپرستی التزام به راستی و درستی و دور افکندن تعصبات است. علیهذا شایسته نیست مردمی که دعوی خداپرستی دارند، تاریخ گذشته خود را بر خلاف آنچه بوده است جلوه دهند.

اشتباه نشود، ما مدعی نیستیم که دین زردشت حتماً از اصل، یک دین ثنوی بوده است و بنابراین زردشت که قطعاً مدعی پیامبری است کاذب بوده است؛ خیر، ما چنین ادعایی نداریم. مسلمانان از صدر اول غالباً با زردشتیان به روش «اهل کتاب» عمل کردهاند؛ یعنی مدعی بودهاند که این آیین در اصل و ریشه یک دین توحیدی و آسمانی بوده است و در ادوار بعد، همچنانکه مسیحیت منحرف شد و به تثلیث گرایید آیین زردشتی به ثنویت گرایید. به همین جهت شخص زردشت نزد ما محترم است. آنچه مورد ادعای ماست این است که دین زردشتی مقارن ظهور اسلام صددرصد ثنوی بوده و به هیچ وجه با آیین توحید سازگار نبوده است و این روش تا نیم قرن اخیر ادامه داشته است.

در اینجا لازم است ما بحث خود را در سه قسمت دنبال کنیم: