درگذشته است. علامه حلی در مقدمه تذکرة الفقهاء و در مقدمه کتاب قواعد از فرزندش به تجلیل یاد کرده است و در آخر قواعد آرزو کرده که پسر بعد از پدر کارهای ناتمام او را تمام کند. فخرالمحققین کتابی دارد به نام ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. آراء فخرالمحققین در کتاب ایضاح، در کتب فقهیه مورد توجه است.

١٧. محمد بن مکی، معروف به شهید اول. شاگرد فخرالمحققین و از اعاظم فقهای شیعه است. در ردیف محقق حلی و علامه حلی است. اهل جبل عامل است که منطقهای است در جنوب لبنان و از قدیمترین مراکز تشیع است و هم اکنون نیز یک مرکز شیعی است. شهید اول در سال ٧٣٤ متولد شده و در ٧٨٦ به فتوای یک فقیه مالکی مذهب و تأیید یک فقیه شافعی مذهب شهید شده است. او شاگرد شاگردان علامه حلی و از آن جمله فخرالمحققین بوده است. کتابهای معروف شهید اول در فقه عبارت است از: اللمعه که در مدت کوتاهی در همان زندانی که منجر به شهادتش شد تألیف کرده است [١] و عجیب این است که این کتاب شریف را در دو قرن بعد فقیهی بزرگ شرح کرد که او سرنوشتی مانند مؤلف پیدا کرد، یعنی شهید شد و «شهید ثانی» لقب گرفت. شرح لمعه تألیف شهید ثانی است که همواره از کتب درسی طلاب بوده و هست. کتابهای دیگر شهید اول عبارت است از: دروس، ذکری، بیان، الفیه، قواعد.

همه کتب او از نفایس آثار فقهی است. کتب شهید اول نیز مانند کتب محقق و علامه حلی در عصرهای بعد، از طرف فقها شرحها و حاشیههای زیاد خورده است.

در میان فقهای شیعه، کتابهای سه شخصیت فوق الذکر یعنی محقق حلی، علامه حلی، شهید اول- که در قرن هفتم و هشتم میزیستهاند- به صورت متون فقهی درآمده و دیگران بر آنها شرح و حاشیه نوشتهاند و کسی دیگر نمیبینیم که چنین عنایتی به آثار او شده باشد. فقط در یک قرن گذشته دو کتاب از کتابهای شیخ مرتضی انصاری- که در حدود صد و سیزده سال از وفاتش میگذرد- چنین وضعی به خود گرفته است.

خاندان شهید اول خاندان علم و فضل و فقه بودهاند و نسلهای متوالی این

[١]. گویند برای امیر علی بن مؤید، امیر سربداریان خراسان.