دهد و نگهداری نماید. هر پسری تا سن بلوغ و هر دختری تا زمان ازدواج دارای همین حقوق بودهاند، اما زوجههایی که عنوان «چاکر زن» داشتهاند فقط اولاد ذکور آنان در خانواده پدری پذیرفته میشده است. در کتب پارسی متأخر پنج نوع ازدواج شمرده شده است، ولی ظاهراً در قوانین ساسانی جز دو قسمی که ذکر شد قسم دیگری نبوده است.» [١]

دختر مستقلًا حق اختیار شوهر نداشت. این حق به پدر اختصاص داشت. اگر پدر در قید حیات نبود شخص دیگری اجازه شوهردادن دختر را داشت. این حق نخست به مادر تعلق میگرفت و اگر مادر مرده بود متوجه یکی از عموها یا داییهای او میشد [٢] شوهر بر اموال زن ولایت داشت و زن بدون اجازه شوهر حق نداشت در اموال خویش تصرف کند. به موجب قانون زناشویی فقط شوهر شخصیت حقوقی داشت [٣]. شوهر میتوانست به وسیله یک سند قانونی زن را شریک خویش سازد. در این صورت زن شریک المال میشد و میتوانست مثل شوی خود در آن تصرف کند. فقط بدین وسیله زوجه میتوانست معامله صحیحی باشخص ثالث به عمل آورد [٤] هرگاه شوهری به زن خود میگفت: از این لحظه تو آزاد و صاحب اختیار خودت هستی، زن بدین وسیله از نزد شوهر خود طرد نمیشد، ولی اجازت مییافت به عنوان «زن خدمتکار» (چاکر زن) شوهر دیگری اختیار کند ... فرزندانی که در ازدواج جدید در حیات شوهر اولش میزایید، از آنِ شوهر اولش بود یعنی زن تحت تبعیت شوهر اول باقی میماند [٥] شوهر حق داشت یگانه زن خود را یا یکی از زنانش را (حتی زن ممتاز خود را) به مرد دیگری که بیآنکه قصوری کرده باشد محتاج شده بود بسپارد (عاریه بدهد)، تا این مرد از خدمات آن زن استفاده کند؛ رضایت زن شرط نبود. در این صورت شوهر دوم حق دخل و تصرف در اموال زن را نداشت و فرزندانی که در این ازدواج

[١]. ایران در زمان ساسانیان، ص ٣٤٦ و ٣٤٧.[٢]. همان، ص ٣٥١ و تاریخ اجتماعی ایران، ج ٢/ ٤٤.[٣]. ایران در زمان ساسانیان، ص ٣٥٢ و تاریخ اجتماعی ایران، ج ٢/ ص ٤٦.[٤]. ایران در زمان ساسانیان، ص ٣٥٢ و تاریخ اجتماعی ایران، ج ٢/ ص ٤٦.[٥]. ایران در زمان ساسانیان، ص ٣٥٣.