مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦٦ - قرن چهارم

٢٩٣ درگذشته است [١] ٨. حسین بن منصور حلاج. اصلًا اهل بیضاء از توابع شیراز است ولی در عراق رشد و نما یافته است. حلاج از جنجالیترین عرفای دوره اسلامی است. شطحیات فراوان گفته است. به کفر و ارتداد و ادعای خدایی متهم شد. فقها تکفیرش کردند و در زمان مقتدر عباسی بهدار آویخته شد. خود عرفا او را به افشای اسرار متهم میکنند. حافظ میگوید:

گفت آن یار کزو گشت سردار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا میکرد.

بعضی او را مردی شعبده باز میدانند. خود عرفا او را تبرئه میکنند و میگویند سخنان او و بایزید که بوی کفر میدهد، در حال سکر و بیخودی بوده است. عرفا از او به عنوان «شهید» یاد میکنند. حلاج در سال ٣٠٦ یا ٣٠٩ بهدار آویخته شد [٢].

قرن چهارم

١. ابوبکر شبلی. شاگرد و مرید جنید بغدادی بوده و حلاج را نیز درک کرده و از مشاهیر عرفاست. اصلًا خراسانی است. در کتاب روضات الجنات و سایر کتب تراجم، اشعار و کلمات عارفانه زیادی از او نقل شده است. خواجه عبد اللَّه انصاری گفته است: «اول کسی که به رمز سخن گفت ذوالنون مصری بود. جنید که آمد، این علم را مرتب ساخت و بسط داد و کتابها در این علم تألیف کرد، و چون نوبت به شبلی رسید این علم را به بالای منابر برد». شبلی در بین سالهای ٣٣٤- ٣٤٤ در ٨٧ سالگی درگذشته است.

٢. ابوعلی رودباری. نسب به انوشیروان میبرد و ساسانی نژاد است. مرید جنید بوده و فقه را از ابوالعباس بن شریح و ادبیات را از ثعلب آموخت. او را جامع شریعت و طریقت و حقیقت خواندهاند. در سال ٣٢٢ درگذشته است.

٣. ابونصر سراج طوسی، صاحب کتاب معروف اللمع که از متون اصیل و قدیم و معتبر عرفان و تصوف است. در سال ٣٧٨ در طوس درگذشته است. بسیاری از