چیز مهمی باقی نمانده. همین قدر معلوم است که زردشت رسوم و مناسک آریانهای قدیم را که مبتنی بر اعتقاد به سحر و جادو و بت پرستی بوده و رو به زوال میرفته بکلی منسوخ فرموده است. تنها یک رسم و یک عبادت از زمان زردشت باقی مانده است و آن، چنانکه گفتهاند وی در هنگام انجام مراسم پرستش در محراب آتش مقدس به قتل رسید و در هنگام عبادت جان سپرد. در یکی از سرودهای گاتاها آمده است که زردشت میگوید:

«هنگامی که بر آذر مقدس نیازی تقدیم میکنم، خود را راست کردار و نیکوکار میدانم». و در جای دیگر آتش مقدس را عطیه یزدان میشمارد که اهورامزدا آن را به آدمیان کرامت فرموده. ولی باید دانست که زردشت خود آتش را نمیپرستیده و آن عقیده که پیشینیان و نیاکان او درباره این عنصر مقدس داشتهاند وی نداشته است و معتقدات او با آنچه بعدها آتش پرستان اخیر عنوان کردهاند اختلاف دارد، بلکه او آتش را فقط یک رمز قدوسی و نشانی گرانبها از اهورامزدا میدانسته است که به وسیله او به ماهیت و عصاره حقیقت علوی خداوند دانا پی میتوان برد.» [١]

آنچه مسلّم است این است که خواه آتش را تقدیس میکرده و یا نمیکرده است و بر فرضِ تقدیس به هر شکل و هر صورت بوده است، تعظیم و تقدیس و تکریم و پرستش آتش بعد از زردشت سخت بالا گرفت و بزرگترین شعار زردشتیگری شناخته شد که هنوز هم ادامه دارد. همانطور که در میان مسلمین مساجد و در میان مسیحیان کلیسا ساخته میشود، در میان زردشتیان آتشکدهها ساخته شد.

در دوره ساسانی زردشتیان به نام «آتش پرستان» شناخته میشدند. مسیحیان ایران که در اواخر، آزادی و قدرت قابل توجهی کسب کرده و در دربار ساسانی نفوذ کرده بودند با زردشتیان درباره آتش پرستی مباحثه و مجادله میکردند. کریستن سن پس از آنکه مینویسد پیشرفت آیین عیسی در ارمنستان موجب تشویش و اضطراب دولت ایران شده بود و مهر نرسی پادشاه ایران پس از مشاوره با علمای زردشتی فرمانی نوشت و آنها را به ترک دین عیسوی و پذیرفتن کیش زردشتی

[١]. تاریخ جامع ادیان، ص ٣٠٩ و ٣١٠.