مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١١ - زبان فارسی

بودند، خود از روات حدیث به شمار میرفتند، چنانکه از امرا و شهریاران سامانی امیراحمد بن اسد بن سامان (متوفّی در ٢٥٠) و فرزندان وی ابوابراهیم اسماعیل بن احمد (متوفّی در ماه صفر ٢٩٥) و ابوالحسن نصر بن احمد (متوفّی در جمادی الاخری ٢٧٩) و ابویعقوب اسحق بن احمد (متوفّی در ٢١ صفر ٣٠١) در طبقات روات ذکر شدهاند و ابوالفضل محمد بن عبیداللَّه بلعمی وزیر مشهور سامانیان (متوفّی در دهم صفر ٣١٩) روایت حدیث میکرده است و امیر ابراهیم بن ابی عمران سیمجور و پسر او ابوالحسن ناصرالدوله محمد بن ابراهیم از اکابر امرای سامانی و سالار خراسان در عداد روات حدیث به شمارند، و ابوعلی مظفر (یا محمد) بن ابوالحسن (مقتول رجب ٣٨٨) که امیر خراسان بود و دعوی استقلال میکرد راوی حدیث بود و مجلس املاء داشت و ابوعبد اللَّه حاکم بن البیع (صاحب کتاب معروف مستدرک، متوفّی در ٤٠٥) از وی سماع داشته است.»

در دربار سامانیان با همه اصالت در نژاد ایرانی، زبان فارسی به هیچ وجه ترویج و تشویق نشده است و وزرای ایرانی آنها نیز علاقهای به زبان فارسی نشان نمیدادند، همچنانکه دیالمه ایرانی شیعی نیز چنین بودهاند.

برعکس، در دستگاه غزنویان ترک نژاد سنی مذهب متعصب، زبان فارسی رشد و نضج یافته است. اینها میرساند که علل و عوامل دیگری غیر از تعصبات ملی و قومی در احیاء و ابقای زبان فارسی دخالت داشته است. صفاریان توجهشان به زبان فارسی بوده است؛ آیا علت این امر نوعی تعصب ایرانی و ضدعربی بوده است یا چیز دیگر؟.

مستر فرای میگوید:

«شاید دودمان صفاری که تباری از مردم فرودست داشتند فارسی نوین را پیشرفت دادند، زیرا که یعقوب پایه گذار آن، عربی نمیدانست و بنا به روایتی خواهان آن بود که شعر به زبانی سروده شود که وی دریابد.»

علیهذا علت توجه بیشتر صفاریان به زبان فارسی، عامی و بیسواد بودن آنهاست. مستر فرای پس از آنکه به یک نهضت فارسی مخلوط به عربی در زمان سامانیان اشاره میکند، میگوید: