مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٦ - علل و عوامل سرعت

که از آن جمله فرموده است: «علم بیاموزید اگرچه در چین باشد»، «حکمت گمشده مؤمن است، از هر که بشنود فرا میگیرد و اهمیت نمیدهد که کی آن را گفته است»، «آموختن علم بر هر زن و مرد مسلمان واجب است»، «از گهواره تا گور دانش بیاموزید».» [١]

آقای دکتر زرین کوب مینویسد:

«توصیه و تشویق مؤکدی که اسلام در توجه به علم و علما میکرد از اسباب عمده بود در آشنایی مسلمین با فرهنگ و دانش انسانی. قرآن مکرر مردم را به تفکر و تدبر در احوال کائنات و به تأمل در اسرار آیات دعوت کرده بود، مکرر به برتری اهل علم و درجات آنها اشاره نموده بود و یک جا شهادت «صاحبان علم» را تالی شهادت خدا و ملائکه خوانده بود که این خود به قول امام غزالی در فضیلت و نبالت علم کفایت داشت. بعلاوه بعضی احادیث رسول که به اسناد مختلف نقل میشد، حاکی از بزرگداشت علم و علما بود. و اینهمه با وجود بحث و اختلافی که در باب اصل احادیث و ماهیت علم مورد توصیه در میان میآمد، از اموری بود که موجب مزید رغبت مسلمین به علم و فرهنگ میشد و آنها را به تأمل و تدبر در احوال و تفحص و تفکر در اسرار کائنات برمیانگیخت. از اینها گذشته پیغمبر خود نیز در عمل، مسلمین را به آموختن تشویق بسیار میکرد، چنانکه بعد از جنگ بدر هرکس از اسیران که فدیه نمیتوانست بپردازد، در صورتی که به ده تن از اطفال مدینه خط و سواد میآموخت آزادی مییافت. همچنین به تشویق وی بود که زید بن ثابت زبان عبری یا سریانی- یا هر دو زبان- را فرا گرفت و این تشویق و ترغیب سبب میشد که صحابه به جستجوی علم رو آورند، چنانکه عبد اللَّه بن عباس بنا بر مشهور به کتب تورات و انجیل آشنایی پیدا کرد و عبد اللَّه بن عمرو بن عاص نیز به تورات و به قولی نیز به زبان سریانی وقوف پیدا کرده بود. این تأکید و تشویق پیغمبر هم علاقه مسلمین را به علم افزود و هم علما و اهل علم را در نظر آنان بزرگ کرد.» [٢]