است ابوهاشم صوفی کوفی است که در قرن دوم میزیسته است و هم اوست که برای اولین بار در رمله فلسطین صومعه (خانقاه) برای عبادت گروهی از عبّاد و زهّاد مسلمین ساخت [١]. تاریخ دقیق وفات ابوهاشم معلوم نیست. ابوهاشم استاد سفیان ثوری متوفّی در ١٦١ بوده است.

ابوالقاسم قشیری که خود از مشاهیر عرفا و صوفیه است میگوید این نام قبل از سال ٢٠٠ هجری پیدا شده است. نیکلسون نیز میگوید این نام در اواخر قرن دوم هجری پیدا شده است. از روایتی که در کتاب المعیشة کافی، جلد پنجم آمده است ظاهر میشود که در زمان امام صادق علیه السلام گروهی (سفیان ثوری و عدهای دیگر) در همان زمان یعنی در نیمه اول قرن دوم هجری به این نام خوانده میشدند. اگر ابوهاشم کوفی اولین کسی باشد که به این نام خوانده شده باشد و او استاد سفیان ثوری متوقّی در سال ١٦١ هجری هم بوده است، پس در نیمه اول قرن دوم هجری این نام معروف شده بوده است، نه در اواخر قرن دوم (آنچنانکه نیکلسون و دیگران گفتهاند) و ظاهراً شبههای نیست که وجه تسمیه صوفیه به این نام پشمینه پوشی آنها بوده است (صوف پشم). صوفیه به دلیل زهد و اعراض از دنیا، از پوشیدن لباسهای نرم اجتناب میکردند و مخصوصاً لباسهای درشت پشمین میپوشیدند.

اما اینکه از چه وقت این گروه خود را «عارف» خواندهاند، باز اطلاع دقیقی نداریم. قدر مسلّم این است و از کلماتی که از سری سقطی متوفّای ٢٤٣ هجری نقل شده است [٢] معلوم میشود که در قرن سوم هجری این اصطلاح شایع و رایج بوده است، ولی در کتاب اللمع ابونصر سراج طوسی- که از متون معتبر عرفان و تصوف است- جملهای از سفیان ثوری نقل میکند که میرساند در حدود نیمه اول قرن دوم این اصطلاح پیدا شده بوده است [٣]

[١]. تاریخ تصوف در اسلام، تألیف دکتر قاسم غنی، صفحه ١٩. در همین کتاب، صفحه ٤٤ از کتاب صوفیه و فقرا ی ابن تیمیه نقل میکند که اول کسی که دیر کوچکی برای صوفیه ساخت، بعضی از پیروان عبد الواحد بن زید بودند. عبد الواحد از اصحاب حسن بصری است. اگر ابوهاشم صوفی از پیروان عبد الواحد باشد، تناقضی میان این دو نقل نیست.[٢]. تذکرة الاولیاء شیخ عطار.[٣]. اللمع، ص ٤٢٧.