مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٦ - قرن نهم

همه بهتر شرح شیخ محمد لاهیجی است که چاپ شده است و در دسترس است.

مرگ شبستری در حدود سال ٧٢٠ واقع شده است.

٥. سید حیدر آملی. یکی از محققین عرفاست. کتابی دارد به نام جامع الاسرار که از کتب دقیق عرفان نظری است و اخیراً به نحو شایستهای چاپ شده است. کتاب دیگر او نص النصوص در شرح فصوص است. وی معاصر فخرالمحققین حلّی فقیه معروف است. سال وفاتش دقیقاً معلوم نیست.

٦. عبد الکریم جیلی، صاحب کتاب معروف الانسان الکامل. بحث «انسان کامل» به شکل نظری اولین بار وسیله محیی الدین عربی طرح شد و بعد مقام مهمی در عرفان اسلامی یافت. صدرالدین قونوی شاگرد و مرید محیی الدین، در کتاب مفتاح الغیب فصل مشبعی در این زمینه بحث کرده است. تا آنجا که اطلاع داریم دو نفر از عرفا کتاب مستقل به این نام تألیف کردهاند: یکی عزیزالدین نسفی از عرفای نیمه دوم قرن هفتم و دیگر همین عبد الکریم جیلی، و هر دو به این نام چاپ شده است. جیلی در سال ٨٠٥ در ٣٨ سالگی درگذشته است. بر ما روشن نیست که عبد الکریم اهل جیل بغداد بوده یا اهل جیلان (گیلان).

قرن نهم

١. شاه نعمت اللَّه ولی. این مرد نسب به علی علیه السلام میبرد و از معاریف و مشاهیر عرفا و صوفیه است. سلسله نعمة اللهی در عصر حاضر از معروفترین سلسلههای تصوف است. قبرش در ماهان کرمان مزار صوفیان است. گویند ٩٥ سال عمر کرد و در سال ٨٢٠ یا ٨٢٧ یا ٨٣٤ درگذشت. اکثر عمرش در قرن هشتم گذشته و با حافظ شیرازی ملاقات داشته است. اشعار زیادی در عرفان از او باقی است.

٢. صائن الدین علی ترکه اصفهانی. از محققین عرفاست. در عرفان نظری محیی الدینی ید طولا داشته است. کتاب تمهیدالقواعد وی- که اکنون در دست است و چاپ شده است- دلیل تبحر او در عرفان است و مورد استفاده و استناد محققین بعد از وی است.

٣. محمد بن حمزه فناری رومی. از علمای کشور عثمانی است. مردی جامع بوده است و کتب زیاد تألیف کرده است. شهرت او به عرفان به واسطه کتاب مصباح الانس