مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥١ - نظام اجتماعی

در تاریخ ایران در زمان ساسانیان کار کرده است و شاید تا کنون هیچ کس به پای او نرسیده باشد، در مقدمه کتاب [١] و همچنین در فصل دوم کتاب خود [٢] مفصل دراین باره بحث میکند. طالبان میتوانند به آن مراجعه نمایند.

کریستن سن مدعی است که اصطلاح متداول مورخین اسلامی تحت عنوان «العظما» و «اهل البیوتات» و «الاشراف» که از شخصیتهای آن عهد و یا دورههای بعد یاد شده است، ترجمه ادبی کلمات پهلوی: «واسپوهران» و «ازاذان» و «بزرگان» است [٣] ما بحث خود را با استفاده از تحقیقات کریستن سن و دیگران به نظامات اجتماعی ایران در زمان ساسانیان اختصاص میدهیم.

کریستن سن در فصل هفتم کتاب خود، تحت عنوان «نهضت مزدکیه»، احوال اجتماعی ایرانیان، طبقات جامعه، خانواده، حقوق مدنی ایران را به عنوان مقدمه مورد بحث قرار میدهد. میگوید:

«جامعه ایرانی بر دو رکن قائم بود: مالکیت و خون (نژاد). بنا بر نامه «تنسر» حدودی بسیار محکم، نجبا و اشراف را از عوام الناس جدا میکرد.

امتیاز آنان به لباس و مرکب و سرای و بستان و زن و خدمتکار بود ...

بعلاوه، طبقات از حیث مراتب اجتماعی درجاتی داشتند؛ هرکس را در جامعه درجه و مقامی ثابت بود. و از قواعد محکم سیاست ساسانیان یکی این را باید شمرد که هیچ کس نباید خواهان درجهای باشد فوق آنچه به مقتضای نسب به او تعلق میگیرد ... قوانین مملکت حافظ پاکی خون خاندانها و حفظ اموال غیرمنقول آنان بود. در فارسنامه عبارتی است که ظاهراً مأخوذ از «آیین نامگ» عهد ساسانیان است: «عادت ملوک فرس و اکاسره آن بودی کی از همه ملوک اطراف چون صین و روم و ترک و هند دختران ستدندی و پیوند ساختندی و هرگز هیچ دختر بدیشان ندادندی، دختران را جز با کسانی که از اهل بیت ایشان بودند مواصلت نکردندی».

نام خانوادههای بزرگ را در دفاتر ثبت میکردند. دولت حفظ آن را