مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٣ - آیین مسیحی

علت و منشأ پیدایش عیسویت در ایران، کریستن سن مینویسد:

«در موقعی که سلسله ساسانی جانشین اشکانیان شد، عیسویان مرکز تبلیغی مهمی در شهر «الرها» (در آسیای صغیر، ترکیه فعلی) داشتند ...

دولت در جنگهای بزرگی که با روم کرد، اسیران را در نواحی دوردست کشور ایران مسکن داد. پادشاهان ایران در لشکرکشیهای خود به سوریه گاهی تمام سکنه یک شهر یا یک ناحیه را کوچ داده، در یکی از نقاط داخلی کشور مقیم میکردند. چون قسمت اعظم این مهاجرین عیسوی مذهب بودند، دیانت مسیح در هر گوشهای از ایران اندکی رواج گرفت.» [١]

در کتاب تمدن ایرانی، به قلم جمعی از خاورشناسان مینویسد:

«در حقیقت، مذهب مسیح در ایران به دست آرامیها که در سوریه اقامت داشتند یا مبلغانی که از ادس (اورفه) [٢] آمدند و یا به دست اسرای جنگی وارد این سرزمین شد. از سال یکصد میلادی دستههایی از مسیحیان در «اربل» بودند و بین سال ١٤٨ تا ١٩١ در «کرکوک» فعلی آثاری از وجود آنها هست. اگرچه هنوز در ایران مذهب مسیح تشکیلات رسمی به خود نداده بود ولی مسیحیت توجه بسیاری از ایرانیان خصوصاً شخص مانی را به خود جلب کرد.» [٣]

ایضاً در همان کتاب تحت عنوان «دین مسیح در ایران عهد ساسانی» مینویسد:

«در بیزانس امپراطور و دربار و تمام جامعه مسیحی بودند. در ایران، گذشته از اینکه عملًا قدرت در دست زردشتیان بود، اصولًا از ابتدای عهد ساسانی دولت هم از دین زردشت که دین رسمی بود حمایت میکرد. عدم تعصب درباره مسیحیان از ابتدای ظهور دین مسیح به وجود نیامده بود. در زمان شاپور دوم که از نظر سیاسی با کنستانتین دشمنی داشت، وضع مسیحیان ایران بسیار سخت بود ... در ابتدا مسیحیان به شدت مورد آزار قرار گرفتند؛ بدون محاکمه یا بعد از محاکمه مختصری آنها را به شهادت