مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٧ - طبقه سوم

ابن الندیم میگوید مردی فاضل ولکن سریانی بود و هرچه در منطق کتاب نوشته به لغت سریانی است [١] ٣. یوحنا بن حیلان. همان است که نامش قبلًا در ذیل نام ابراهیم قویری برده شد و گفتیم که استاد منطق فارابی بوده است. معلوم نیست که فارابی منطق را در کجا نزد یوحنا تحصیل کرده است. بعضی نوشتهاند که فارابی برای تحصیل منطق نزد یوحنا به حران رفت [٢]. ابن قفطی تصریح میکند که در بغداد بوده است [٣]. از ظاهر سخن فارابی- که قبلًا از عیون الانباء نقل کردیم- برمیآید که یوحنا به بغداد نیامده است.

٤. ابوالعباس محمد بن محمد ایرانشهری نیشابوری. از این شخص اطلاع صحیحی در دست نیست. ابوریحان بیرونی در الاثارالباقیه و ناصرخسرو در زادالمسافرین از او یاد کردهاند. گویند برخی عقاید فلسفی محمد بن زکریای رازی درباره قدم مکان و هیولا متخذ از اوست، و هم میگویند مدعی نبوت و پیامبری عجم بوده است [٤]. ایرانشهری معلوم نیست از گروه پیروان و شاگردان کندی است یا از گروه قویری و ابن حیلان و مروزی و یا خود مستقل از همه اینهاست و به گروه سومی وابسته است.

از آنچه تا کنون گفته شد معلوم شد تا حدود اوایل قرن چهارم دو نحله فلسفی وجود داشته است: نحلهای که از کندی آغاز شده است که شامل تعلیم منطق و فلسفه وطب و نجوم و موسیقی و غیره بوده است و نحله حرانیها که ظاهراً در ابتدا از منطق تجاوز نمیکرده است.

طبقه سوم

در این طبقه پنج نفر قابل ذکرند:

١. ابوبکر محمد بن زکریای رازیکه به «جالینوس العرب» اشتهار یافته است.

بیشتر شهرت و هم تخصص وی در طب است. در این فن از طراز اول تاریخ شمرده