پی برده بوده است، لهذا آنجا که از قربانی نهی میکند میگوید «خدا جسم نیست که احتیاج به غذا داشته باشد» [١] ولی خدا در دوره ساسانی رسماً دارای شکل و شمایل و ریش و عصا و رداست.

نقشهایی که از دوره ساسانی در نقش رجب و نقش رستم و طاق بستان مانده و در آن نقشها اهورامزدا تاج سلطنت را به اردشیر یا شاهپور یا خسرو عطا میکند، نشان میدهد که چگونه موبدان ساسانی از اهورامزدا که در اندیشه زردشت تجرد یافته بود بتی ساختهاند.

کریستن سن نقش رستم را اینچنین شرح میدهد:

«اورهرمزد تاجی کنگرهدار بر سر نهاده است و گیسوان مجعدش از بالای سر و میان تاج پیداست. حلقههای گیسو و ریش دراز و مربع او هیئتی بسیار عتیق دارد، لکن از حیث لباس چندان با شاه متفاوت نیست، او نیز نوارهای چین خورده دارد که از تاجش آویخته است. زین و برگ اسبان (اسب خدا و اسب شاه) یکسان است، فقط لوحی که در قسمت مقدم زین شاه نهادهاند منقش به سر شیران برجسته است اما زین اسب اورمزد دارای نقش گل است.» [٢]

نقش خدا (اهورامزدا) با همان ریش و عصا و یال و کوپال به عنوان یک آرم ملی بر روی تابلو بسیاری از مؤسسات زردشتی در عصر حاضر به چشم میخورد و نشانهای از انحطاط فکری دوره ساسانی است. زردشتیان از یک طرف مدعی خداشناسی و توحیدند و «اهورامزدا» را همان «اللَّه» مسلمین که «لاتُدْرِکهُ الْابْصارُ وَ هُوَ یدْرِک الْابْصارَ وَ هُوَ اللَّطیفُ الْخَبیرُ» [٣] است معرفی میکنند و از طرف دیگر شکل و شمایل برایش میکشند و تاج و ریش و عصا برایش میسازند و او را به صورت یک بت نمایش میدهند.

حقیقتاً مایه شرمساری ایران و ایرانیان است که با اینکه چهارده قرن است به

[١]. قرآن کریم میفرماید:«لَنْ ینالَ اللَّهَ لُحومُها وَ لادِماؤُها وَ لکنْ ینالُهُ التَّقْوی مِنْکمْ» ولی قرآن اصل قربانی را به عنوان اطعام فقرا منع نمیکند:«وَ اطْعِموا الْبائِسَ الْفَقیرَ»، «فَکلوا مِنْها وَ اطْعِمُوا الْقانِعَ وَالْمعْتَرَّ».[٢]. ایران در زمان ساسانیان، ص ١١٢. ایضاً رجوع شود به صفحه ١١٠ شمایل خدا در نقش رجب، و صفحه ٢٥٧ شمایل خدا در نقش رستم، و صفحه ٤٨١ شمایل خدا در طاق بستان.

(٣). انعام/ ١٠٣.