مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٦ - ٣ تحولات عقاید آریایی پس از زردشت

که آن فره بهش رسد شاییم گرفتن.» [١]

در دوره ساسانیان، آتش دختر خدا شناخته میشود [٢]. اهورمزدا که در برخی از تعلیمات زردشت مافوق همه موجودات است، هم آفریننده خرد مقدس (سپنت مئنیو) و هم آفریننده روح پلید (انگره مئنیو اهریمن) است؛ در عرض اهریمن قرار میگیرد و از طرفی طبقهای پیدا میشوند که با استناد به برخی تعبیرات اوستا خود اورمزدا و همچنین اهرمن را مخلوق موجودی دیگر به نام «زروان» (دهر، زمان لایتناهی) میدانند و چنین افسانه میسازند که:

«زروان خدای اصیل قدیم، قربانیها کرد شاید فرزندی بیابد و او را اوهرمزد بنامد. بعد از هزار سال قربانی دادن از مؤثرترین قربانیهای خود به شک افتاد. عاقبت دو پسر در بطن او موجود شد، یکی اوهرمزد که قربانیها به نام او کرده بود، دیگر اهریمن که زاده شک و تردید او بود. زروان وعده پادشاهی عالم را به کسی داد که اول به حضور او بیاید. پس اهریمن پیکر پدر خویش را بشکافت و در مقابل او ظاهر شد. زروان پرسید: کیستی؟

اهریمن در پاسخ گفت: «منم پسر تو». زروان گفت: پسر من معطر و نورانی است و تو متعفن و ظلمانی هستی. در این اثنا اوهرمزد با پیکری معطر و نورانی پدیدار شد. زروان او را به فرزندی شناخت و به او گفت: تا امروز من از برای تو قربانی کردهام، از این پس تو باید برای من قربانی کنی.» [٣]

کتاب «وندیداد» که یک جزء از پنج جزء اوستا ی ساسانی است و اکنون در دست است، مشتمل است بر احکام و آداب زردشتی آن دوره. قسمتی از این کتاب مشتمل است بر افسون و دعا برای دربندکردن دیوها. معنی کلمه وندیداد «ضددیو» است. خود این لغت نماینده طرز تفکر خاص آن دوره است. محتویات این کتاب عقاید و آراء آن دوره را میرساند. در فصل سوم کتاب ایران در زمان ساسانیان تألیف محقق ایران شناس کریستن سن، شرح مبسوطی در زمینه عقاید و آداب زردشتی در این دوره داده شده است، از تشریفات خاص آتش پرستی، غذا و