فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١١ - ٢ آیه ١٨ سوره انبیاء

سرنوشت نهایی تاریخ است به جای خود، در طول تاریخ هم همینطور بوده. البته در طول تاریخ همیشه حق و باطل با یکدیگر در حال جنگ بودهاند ولی قرآن میگوید پیروزی با حق است: وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلینَ [٣]. نه فقط برای آینده، گذشته هم این گونه است. میفرماید کلمه ما، در علم ما چنین گذشته، اراده ما چنین بوده است برای بندگان مرسلمان، همه پیغمبرانمان که در گذشته بودهاند که انَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصورونَ [٤]. قرآن پیامبران را که نهضتهای آنها دو روزی بود و بعد از بین رفت شکست خورده نمیداند، بلکه آنها را در بعثتهای خودشان پیروز و غالب میداند. برعکس، کید شیطان را ضعیف میشمارد. قرآنی که این همه از شیطان نام میبرد و از کید و مکر شیطان سخن میگوید باز میفرماید: فَقاتِلوا اوْلِیاءَ الشَّیطانِ انَّ کیدَ الشَّیطانِ کانَ ضَعیفاً. الَّذینَ امَنوا یقاتِلونَ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ الَّذینَ کفَروا یقاتِلونَ فی سَبیلِ الطّاغوتِ فَقاتِلوااوْلِیاءَ الشَّیطانِ انَّ کیدَ الشَّیطانِ کانَ ضَعیفاً [١].

مکر شیطان ضعیف است، کوچک است، چیزی نیست. نه اینکه برای نقشهها و خدعههای شیطانی اینقدر شاخصیت و این همه نقش و اهمیت و تأثیر قائل باشد.

- در مورد مثالی که درباره هارون الرشید و معاویه زدید، اگر بخواهیم در مورد امروز مثال بزنیم، اینها از صدر تا ذیلشان خراباند و در عین حال پابرجا هستند.

استاد: صدر تا ذیل حکومت خراب است یا جامعه؟

- جامعه هم خراب است.