یک جهت دیگر در گرایشهای ضد مذهبی همان چیزی است که قبلًا عرض کردیم که خود مذهب چون یک حس متعالی در انسان است، از نظر روحی یک زمینه مساعدی میخواهد؛ یعنی افرادی که از نظر روحی و تقوای انسانی سقوط کردهاند (در هر طبقهای که باشند)، افراد ساقط شده در فحشا و فسق و فجور و فساد عمل [گرایش ضدمذهبی پیدا میکنند.] خود فساد عمل یک نوع تیرگی و تاری در روحیهها به وجود میآورد که چنین افرادی بالطبع هر معنی مقدسی را طرد میکنند، خواه مذهب باشد خواه غیرمذهب؛ یعنی آلودگیهای روحی فی حدّ ذاته خودش یک مانعی است در این راه.

رسالت ادیان الهی

بعلاوه مطابق این بحثی که الآن درباره مذهب طرح کردیم که از آیات بعد هم باز باید استدلال و استشهاد بکنیم، همین طوری که خاستگاه مذهب آن نیست که آنها میگویند، رسالت مذهب هم این نیست که مذهب فقط برای جلب و نجات و تأمین منافع یک طبقه آمده ولو آن طبقه طبقه مظلوم باشد، بلکه دینهای الهی رسالتی دارند که در آن رسالت، نجات طبقه مظلوم و منافع طبقه مظلوم هست نه اینکه برای این آمدهاند، چطور؟ قرآن میگوید پیغمبران، گذشته از اینکه میخواهند یک پل ارتباطی میان انسانها و خدا بزنند و میخواهند پرستش حق را برقرار کنند، آمدهاند عدالت را به عنوان یک ارزش و یک کمال انسانی برقرار کنند، ارزشهای انسانی را برقرار کنند. البته وقتی که عدالت برقرار میشود طبقه مظلوم به حق خودش میرسد. اگر ما بگوییم اینها برای تأمین منافع طبقه محروم آمدهاند، یعنی محرکشان فقط مادی است. اگر مادی باشد قضیه ارزشی ندارد. ولی وقتی ما میگوییم برای انسانیت و ارزشهای انسانی آمدهاند [محرکشان مادی نیست] و لهذا عدالت اصالت دارد.

فرض کنید که حق یک انسان- کم باشد یا زیاد- به دست افرادی پایمال شود. هزار تومان انسانی را کسی بیاید به زور و ظلم بگیرد. اینجا پای دو ارزش در میان است: یکی ارزش مادی و آن اینکه هزار تومان از جیب انسان رفته. دیگر ارزش معنوی و آن این است که به حق و عدالت ستم شده. اگر ما از نظر ارزش مادی در نظر بگیریم فرقی نیست