فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٠ - خاستگاه مذهب

خاستگاه مذهب

گفتیم برای اینکه بشناسیم قرآن کریم به تاریخ و جریانهای تاریخی با چه دیدی نگاه میکند راهها و علامتهای متعددی هست که قسمتهایی از آن را ذکر کردیم. یکی از آنها مسئله نقطه مقابلها و ضدهاست که اضداد پیغمبران، آنهایی که در مقابل این دعوتها ایستادگی و مقابله میکردند مطابق آنچه قرآن معرفی میکند چه افرادی و دارای چه مشخصاتی بودهاند؟ از باب همان قاعده معروف که میگویند: «تُعْرَفُ الْاشْیاءُ بِاضْدادِها» یکی از راههای شناسایی اشیاء شناختن ضد آنهاست.

اگرچه منطقیین میگویند شیء از راه ضد به نحو تعریف منطقی شناخته نمیشود ولی به نحو دیگر- که اینجا هم مقصود همان نحو دیگر است- میتوان از راه اضداد، خود ماهیت این دعوت یا بینش را شناخت. اینجا که میگوییم اضداد، در آنِ واحد هردو طرف را باید بگوییم، یعنی موافقین و مخالفین: موافقین انبیا کلًا چه گروههای اجتماعی هستند و مخالفین انبیا کلًا چه گروههای اجتماعی هستند؟

اینجا همان مسئلهای مطرح است که عدهای روی این مسئله بالخصوص، تکیه کردهاند و در ادبیات عربی بالخصوص از خیلی سالها پیش این قضیه رایج شد که حالا در ایران هم خیلی رایج شده است. در ایران شاید اولین عاملی که این [فکر] را رایج کرد نوشتههای دکتر علی الوردی بود.

او عراقی بود و چند کتاب نوشت، بعد هم اصلًا اسمی از او برده نشد، نمیدانم چه شد. یک کتابش که به نام مَهزلة العقل البشری بود در این