روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٥٩ - ترجمه
لعمرك ما يغنى الثراء عن الفتى
اذا حشرجت يوما و ضاق بها الصدر
يعنى حشرجت النفس.و واحد«التّراقي»ترقوة،و براى آن«تراقي»خوانند آن را كه تتراقى النفس إليها.و النفس البخار،و اين عبارت باشد از شدّت [١]امر چنان كه دريد بن الصّمة گفت:
و ربّ عظيمة دافعت عنها [٢]
و قد بلغت نفوسهم التراقي
وَ قِيلَ مَنْ رٰاقٍ
،و گويند راقى كيست؟در او دو قول گفتند:يكى من الرقية،و ديگر من الرقى.گويند [٣]فسونكننده كيست كه فسون كند براى اين بيمار؟قتاده گفت:طلب طبيب كنند،طبيب بيايد [٤]و از قضاى خدا غنا نكند [٥].
مقاتل بن سليمان گفت:اين فريشتگان گويند: مَنْ رٰاقٍ ،كيست كه جان او به آسمان مىبرد،فريشتگان رحمتند يا فريشتگان عذاب؟يقال:رقيت الصبى أرقيه رقية،فأنا [٦]راق،و رقيت فى السلم أرقى رقيّا،فأنا [٧]راق.اوّل از باب فعل يفعل باشد،و دوم از باب فعل يفعل،و اين روايت ابو الجوزاء است از عبد اللّه عبّاس.
ابو العالية گفت:فريشتگان عذاب و رحمت و عذاب در او خصومت كنند تا جان او كه به آسمان برد [٨].
وَ ظَنَّ أَنَّهُ الْفِرٰاقُ ،و يقين بدانند [٩]كه آنوقت فراق اوست از دنيا و فراق روح از تن او،فراق و أىّ الفراق[٢٤-پ]،[كما قال الشاعر] [١٠]:
[١] .كا،آد،گا:صعوبت.
[٢] .كذا:در اساس و ديگر نسخه بدلها،تفسير قرطبى(١١١/١٩):عنهم.
[٣] .اساس:فسون گويند،با توجّه به آج تصحيح شد،و ديگر نسخه بدلها:يعنى فسونكننده.
[٤] .آج:طبيب نباشد،كا،گا:طبيب نيابند.
[٥] .كا،آد،گا:نكنند.
[٧] [٦] .كا،آد،گا:و أنا.
[٨] .آج:تا جان به آسمان كه برد.
[٩] .كا،آد،گا:بداند.
[١٠] .اساس،آج:ندارد،با توجّه به كا و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.