روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٦٧ - ترجمه

يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النّٰاسُ أَشْتٰاتاً ،آن روز كه مردمان بازآيند.گفتند:از گورها،و گفتند:از شمار گاه پراگنده،يعنى مختلف الاحوال،بعضى سعيد و بعضى شقىّ و بعضى ره دست راست گرفته و بعضى ره دست چپ.و نصب«أشتاتا»بر حال است. لِيُرَوْا أَعْمٰالَهُمْ ،تا با ايشان نمايند كردارهاى ايشان.و حسن و أعرج خواندند:«ليروا»به فتح«يا»،تا ببينند.و عامّۀ قرّاء به ضمّ«يا»خواندند.

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ ،هركه به سنگ ذرّه‌اى نيكى كرده باشد [١٦٥-پ]ببيند،و هم چونين [١]بدى.عبد اللّه عبّاس گفت:هيچ مؤمن نباشد كه او عملى كرده باشد از خير و شرّ در دنيا الّا خداى با او نمايد،امّا مؤمن را:

حسنات و سيّئات با او نمايد،سيّئاتش بيامرزد و حسناتش ثبت كند.و امّا كافر را:حسناتش رد كند و به سيّئاتش عذاب كند.

محمّد بن كعب گفت در اين آيت معنى آن است كه:هر چيز كه كافر كند در دنيا،جزاى آن ببيند در نفس و اهل و ولدش [٢]،تا چون از دنيا بشود او را هيچ خير نباشد به نزديك خداى.و [٣]مثقال ذرّه‌اى كه [٤]مؤمن بكند [٥]،جزاى آن بدهند او را [٦]در دنيا،عقوبت آن هم در دنيا ببيند به نكبتى و حادثه‌اى كه بباشد در نفس و اهل و ولد او [٧].گفت:دليل اين تأويل آن است كه روايت كردند كه چون اين آيت آمد،بعضى صحابه گفتند:يا رسول اللّه!اين كارى عظيم است كه به هر مثقال ذرّه‌اى شرّ،ما را جزا خواهند كردن!گفت:اين مكاره كه در دنيا به شما مى‌رسد،از رنج و بيمارى و مصيبت،در برابر مثاقيل شرّ شما باشد،و امّا مثاقيل خير مدّخر باشد براى شما تا در قيامت به شما دهند.

و تأويل درست آيت را آن است كه:از ظاهر عدول نكنند و مراعات ظاهر