روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٥ - ترجمه

الى الحول ثمّ اسم السلام عليكما و من يبك حولا كاملا فقد اعتذر
فرّاء گفت:«با»مقدّر است،و التقدير:سبح باسم ربّك،تسبيح كن به نام خداى،يعنى در تسبيح ذكر نام خداى بگو.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد به«تسبيح» نماز است و به«اسم»امر،يعنى صلّ بأمر ربّك،نماز كن به فرمان خداى.

اَلَّذِي خَلَقَ فَسَوّٰى ،آن خداى كه خلقان را بيافريد و راست آفريد به حسب مصلحت چنان كه صلاح دانست.

وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدىٰ ،و آن خداى كه تقدير كرد و هدايت داد و راه نمود.

كسائى«قدر»خواند به تخفيف«دال»،و باقى قرّاء به تشديد.مجاهد گفت:مراد آن است كه خلق آدمى تقدير كرد و راه خير و شرّ بنمود او را.بعضى دگر گفتند:

قدر المقادير،تقديرها بكرد و هدايت داد و الهام چهار پاى را به مراتع خود [١٠٤-پ].

مقاتل گفت:مراد آن است كه هدايت داد هر نوع از حيوان را كه چه گونه خلوت كند با جفت خود تا از او فرزند آفريند.عطا گفت:هر جانورى را به مصالح خود ره نمود،و گفتند:هدايت داد آدمى را در كسب و روزى.و گفتند:

منافع در دريا [١]آفريد و آدمى را هدايت كرد و بازنمود كيفيّت استخراج آن،و گفتند:هدايت در دين حقّ است،يعنى الطاف و توفيق و اقدار و تمكين و ازاحت علّت و نصب ادلّت.سدّى گفت:تقدير كرد آدمى را و دگر حيوان را در رحم مادر نه ماه و كمتر و بيشتر،آنگه هدايت داد او را و ره نمود بيرون آمدن.و گفتند:تقدير روزيها بكرد و هدايت هركسى را به ره طلب او.

وَ الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعىٰ ،و او آن خداست كه گياه را [٢]بيرون آورد براى چهار پايان تا ايشان را انتفاع عاجل باشد و تو را به نظر كردن در او و منافع آجل.

فَجَعَلَهُ غُثٰاءً أَحْوىٰ ،آنگه او را بخوشانيد و سياه كرد به اوّل سبز و سرخ و