روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٩ - ترجمه

عبد اللّه عمر روايت كرد[٥١-پ]از رسول-عليه السلام-كه او گفت:هركه به دوزخ شود تا احقاب بنگذرد هر حقبى هشتاد و اند سال،هر سالى سيصد و شصت روز،هرروزى هزار سال [١]تا اعتماد نكنى بر آنكه ما از دوزخ بيرون خواهيم آمدن.مجاهد گفت:احقاب،چهل و سه حقب باشد هر حقبى هفتاد خريف،هر خريفى هفتصد سال،هر سالى سيصد و شصت روز،هرروزى هزار سال.

حسن بصرى گفت:خداى تعالى هر چيزى را حدّى نهاد مگر مدّت احقاب [٢]اهل دوزخ را كه گفت: لاٰبِثِينَ فِيهٰا أَحْقٰاباً ،هركه حقبى به سر آيد از پس [٣]حقبى ديگر آيد.پس همچنين تا أبد الآبدين تفسير أحقاب به خلود و تأييد كرد،آنگه گفت:چنين گفته‌اند كه: [٤]حقبى هفتاد هزار سال باشد هرروزى از او چند هزار سال.مقاتل بن حيّان گفت:حقب،هفده هزار سال باشد،و گفتند:

اين آيت منسوخ است بقوله: فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلاّٰ عَذٰاباً [٥]،و اولى‌تر آن است كه نسخ نگويند براى آن‌كه تخصيص آيت كنند به كفّار جمع توان كردن ميان اين دو آيت از دو وجه:يكى بر تأويل حسن بصرى كه [٦]:كلّما مضى حقب تبعه حقب،و دگر آن‌كه: فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلاّٰ عَذٰاباً ،تا فايدۀ تأييد ندهد،انّما تزايد آلام [٧]باشد.و بعضى دگر گفتند: لاٰبِثِينَ فِيهٰا أَحْقٰاباً، لاٰ يَذُوقُونَ فِيهٰا بَرْداً وَ لاٰ شَرٰاباً ،أى في تلك الأحقاب،اين جمله در جاى صفت أحقاب باشد،يعنى أحقابى و مدّتى إلاّ حميم و غسّاق نچشند ازآن‌پس،احقاب ديگر باشد كه در او انواع عذاب.

چشند[٥٢-ر]كه نه حميم و غسّاق باشد.او گفت: [٨]آيت در حقّ فسّاق باشد،ما در حقّ ايشان عذاب ابد نگوييم.