أَ نَحْنُ صَدَدْنٰاكُمْ عَنِ الْهُدىٰ بَعْدَ إِذْ جٰاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ [١] .و كقوله: وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنٰا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلاّٰنٰا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ [٢]-الآية،و مانند اين بسيار است.

قوله: لاٰ تُحَرِّكْ بِهِ لِسٰانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ ،عبد اللّه عبّاس و سعيد جبير و ضحّاك گفتند[٢١-پ]:رسول-عليه السلام-چون وحى آمدى،زبان در دهن مى‌جنبانيدى از حرص و ولع بر قرائت قرآن و فهم آن،خداى تعالى نهى كرد او را از اين به اين آيت و بقوله: وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضىٰ إِلَيْكَ وَحْيُهُ [٣]...

و روا باشد كه اين نهى است كه رسول-عليه السلام-اين فعل نكرده باشد،او را نهى كرد تا نكند،چنان كه گفت: وَ لاٰ تُطِعِ الْكٰافِرِينَ وَ الْمُنٰافِقِينَ [٤]...،و معلوم است كه رسول-عليه السلام-هرگز طاعت كافران و منافقان نداشت،و قوله:«به»اين ضمير [٥]شايد تا راجع بود با قرآن و شايد كه راجع بود با وحى.

إِنَّ عَلَيْنٰا جَمْعَهُ ،بر ماست كه اين قرآن را جمع كنيم. وَ قُرْآنَهُ ،و بر تو خوانيم.و اين لفظ مصدر است،كالرجحان و النقصان.

فَإِذٰا قَرَأْنٰاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ ،چون ما بر تو خوانده باشيم آن را،تو متابعت كن قرائت آن را و احكام آن را.

ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنٰا بَيٰانَهُ ،پس بر ماست كه بيان آن كنيم،و حلال از حرام جدا كنيم.عبد اللّه عبّاس گفت و ضحّاك:(ان علينا جمعه في صدرك)،بر ماست كه آن را جمع كنيم در دل تو و بر تو خوانيم تا تو فهم كنى.و در آيت دليل است بر آنكه جمع قرآن رسول كرد-عليه السلام-در آخر عمر خود،به قول جبرئيل -عليه السلام-قوله: إِنَّ عَلَيْنٰا جَمْعَهُ ،و في قوله: وَ قُرْآنَهُ [٦]،براى آن‌كه نتوان خواندن الّا مجموع و مؤلّف و مرتّب،و نيز دليل است در او براى آن‌كه روا

[١] .سورۀ سبأ(٣٤)آيۀ ٣٢.

[٢] .سورۀ فصّلت(٤١)آيۀ ٢٩.

[٣] .سورۀ طه(٣٠)آيۀ ١١٤.

[٤] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٤٨.

[٥] .اساس:با اين ضمير،كا،گا،آد:اما ضمير به،با توجّه به آج تصحيح شد.

[٦] .چاپ شعرانى(٣٢٩/١١):انّ علينا جمعه و قرانه.