روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٦ - ترجمه

آنچه تقصير كرده باشد در طاعت،كقوله: أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يٰا حَسْرَتىٰ عَلىٰ مٰا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللّٰهِ [١].

سهل گفت:«نفس لوّامه»نفس امّاره باشد به بدى كه قرين حرص و امل باشد.

ابو بكر ورّاق گفت:نفس وقتى كافر باشد وقتى منافق،بيشتر اوقات مرائى [٢]،ازآنجا كافر باشد كه با حقّ الف ندارد،و ازآنجا منافق باشد كه به عهد وفا نكند،و ازآنجا مرائى باشد كه هيچ گامى برندارد الّا به رياى خلق.و آن‌كه چنين باشد،ما دام ملامت‌كنندۀ خود [٣]باشد.

قوله: أَ يَحْسَبُ الْإِنْسٰانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظٰامَهُ ،گفت:گمان مى‌برد اين آدمى [كه ما استخوانهاى پوسيدۀ او را جمع نكنيم؟] [٤].مفسّران گفتند:آيت در شأن عدىّ بن ربيعة ابن أبي سلمة [٥]آمد-داماد أخنس بن شريق[١٨-پ]حليف بني زهره [٦]و همسايۀ رسول و در مكّه.رسول-عليه السلام-در دعا گفتى:

اللهم اكفني جارى السوء ،بار خدايا مرا [٧]شرّ اين [٨]همسايۀ بد كفايت كن.عدىّ را خواست و أخنس را.

و سبب نزول آيت آن بود كه:عدىّ به نزديك رسول آمد و گفت:يا محمّد!مرا خبر ده از روز قيامت تا كى باشد و چگونه باشد؟رسول-عليه السلام-از احوال و اهوال قيامت بعضى بگفت.عدىّ گفت:اى محمّد!اين كه تو مى‌گويى،اگر معاينه ببينم باور ندارم،چگونه ممكن باشد كه استخوانهاى پوسيده پراگنده را جمع كنند!خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت:چنين مى‌پندارد عدىّ كه