روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٥ - ترجمه

در صحّت نبوّت او.

مغيرة بن شعبه گفت مى‌گويند:قيامت و قيامت،و قيامت هركس آن‌وقت است كه بميرد.

أبو قيس گفت:به جنازه‌اى حاضر بودم كه علقمه آنجا بود.چون مرده را دفن كردند،علقمه گفت:أمّا هذا فقد قامت قيامته،امّا اين را قيامت برخاست.

وَ لاٰ أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوّٰامَةِ ،گفت:قسم نكنم به نفس ملامت‌كننده.سعيد جبير گفت و عكرمه:معنى آن است كه ملامت‌كننده باشد بر خير و شرّ،و صبر [١٨-ر]نكند بر سرّاء و ضرّاء.

مجاهد گفت:پشيمان باشد [١]بر آنچه [٢]فايت شود و برآن ملامت كند، بخلاف آن‌كه شاعر گفت [٣]:

لا أشرئب الى ما لم يفت طمعا اقلّب كفّي اثره متندّما [٤]
و چنان كه قاضى ابو الحسن علىّ بن عبد العزيز الجرجانىّ گويد [٥]:

و انّي اذا ما فاتنى الأمر لم ازل و لا أبيت [٦]على ما فات خسرانا
و لكنّه [٧]ان جاء عفوا قبلته و ان مال لم اتبعه هلاّ وليتما
قتاده گفت:«لوّامه»فاجره باشد.ابن عبّاس گفت:مذمومه باشد.فرّاء گفت:هيچ نفسى نباشد كه او خود را ملامت نكند،اگر برّ باشد و اگر فاجر.اگر مطيع باشد گويد:چرا بيشتر نكردم،و اگر عاصى بود گويد:چرا كردم؟ حسن گفت:مؤمن ما دام خود را ملامت مى‌كند،و كافر مبالات نكند به آنچه كند.مؤمن گويد:چرا كردم؟چرا گفتم؟نبايست گفتن! مقاتل گفت:اين نفس كافره باشد كه روز قيامت خود را ملامت كند در