روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٣ - ترجمه

كه جانهاى مؤمنان در هوا مى‌برند به‌مانند كسى كه سباحت كند.كلبي گفت:

جان مؤمنان از تن همچنان بيرون مى‌آرند كه كسى مرد سنا و كننده [١]را از آب به رفق بيرون مى‌آرد و ساعتى رها مى‌كند تا بياسايد.مجاهد گفت و ابو صالح:

فريشتگانند كه به شتاب فرود آيند از آسمان چنان كه اسپان چون به نشاط روند.

گفتند:مراد اسبان غازيانند كه در غزوات تاختن كنند،يقال:فرس سابح إذا كان شديد الجرى.قال امرؤ القيس:

مسح إذا ما السابحات على الونى أثرن الغبار بالكديد الموكل
قتاده گفت:مراد آفتاب و ماه و ستارگانند كه در فلك خود سنا و مى‌برند [٢]، قال اللّه تعالى: كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ [٣]،مجاهد گفت و أبو روق و عطا:مراد كشتيهاست كه بر روى آب روند مثال مرد سنا و كن [٤].

فَالسّٰابِقٰاتِ سَبْقاً ،مجاهد گفت:مراد سوابق اعمال صالح است كه بندگان كنند.عبد اللّه مسعود گفت:جانهاى مؤمنان است كه سابق مى‌شود به بهشت مى‌برند.

عطا گفت:اسپانند كه مسابقت مى‌كنند و بر يك دگر سبق مى‌برند.قتاده گفت:

ستارگانند كه بهرى بهرى را سبق مى‌برند در رفتن.

فَالْمُدَبِّرٰاتِ أَمْراً ،تدبيركنندگان كارها.مفسّران گفتند:مراد فريشتگانند.

عبد الرّحمن سابط [٥]گفت:تدبير كار دنيا چهار فريشته مى‌كنند جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل و ملك‌الموت.

امّا جبرئيل موكّل است بر بادها و لشكرها[٥٨-پ]و ميكائيل موكّل است بر قطر [٦]باران و نبات زمين.و امّا اسرافيل فرمان خداى به ايشان مى‌رساند.

و امّا ملك‌الموت موكّل است به قبض ارواح.