مرد را«هاءا»و جمع را«هاءوا»و زنان [١]را«هاءى»و دو[زن] [٢]را«هاءا»و جمع را «هاءنّ»،و بهرى عرب گويند:هاك،«كاف»خطاب[در او] [٣]دارند،و هاكما يا رجلان و هاكم يا رجال،و هاك يا امرأة و هاكما يا امرأتان و هاكنّ يا نسوة،اين «كاف»به بدل همزه آرند كه در لغت اول هست،و بعضى عرب جمع كنند ميان همزه و كاف.يقال [٤]:هاءك يا رجل به وزن [٥]هاعك و هاءكما و هاءكم و كذا الباقي و از اين كلمه [٦]جز امر نيامد نهى نيايد [٧]و ماضى و مستقبل و فاعل و مفعول [٨]،براى آن‌كه اين فعل نيست،اسم الفعل است،[و الاسم] [٩]لا يتصرّف، تصرّف الأفعال.گفت:امّا آنان كه نامۀ ايشان به دست راست دهند،گويند:اهل عرصۀ قيامت را: هٰاؤُمُ اقْرَؤُا كِتٰابِيَهْ ،بياييد نامۀ من بخوانيد يا بگيريد نامۀ من بخوانيد،براى آن‌كه دانند كه در آنجا چيزى نيست كه از او شرم دارند و اين بر سبيل اعجاب و ادلال گويند.

آنگه گويند: إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاٰقٍ حِسٰابِيَهْ ،گويد:من دانستم كه من ملاقات [١٠]حساب خواهم كردن،و«ظن»به معنى علم است چنان كه شاعر گفت:

فقلت لهم ظنوا بألفي مدجّج سراتهم [١١]فى الفارسىّ المسرّد
و اين براى آن گفت كه ميان علم و ظنّ مناسبتى [١٢]هست[٧٣-ر]گويد:

اين براى آن است كه من دانستم كه حساب خواهد بودن و جزاى عمل بر عمل

[١] .آد و ديگر نسخه بدلها:زن.

[٩] [٣] [٢] .اساس:ندارد،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٤] .اساس:فقال،با توجّه به آد،گا تصحيح شد.

[٥] .آد،گا:على وزن.

[٦] .اساس:جا،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٧] .آد و ديگر نسخه بدلها:امر مستعمل نيامده است.

[٨] .آد و ديگر نسخه بدلها+و نهى نيامده.

[١٠] .كا+ميان و ظن و.

[١١] .اساس+ما،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها زايد مى‌نمايد.

[١٢] .اساس:ما نسبتى،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.