روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٥٣

عبادت خالص كنند خداى را.

حسن بصرى گفت:جملۀ بقاع زمين خواست،

لقوله:عليه السّلام: جعلت لى الارض مسجدا و ترابها طهورا ،گفت:زمين را براى من مسجد كردند و خاكش مرا طهور ساختند تا هركجا [١]رسيم [٢]نماز كنيم [٣]من و امّت من،و هركجا [٤]آب نيابيم به خاك تيمّم كنيم.

در خبر است كه:پس از نزول اين آيت مسلمانان چون در مسجد شدندى گفتندى:

اشهد ان لا اله الّا اللّٰه،و السّلام على رسول‌اللّٰه. سعيد بن جبير گفت و طلق بن حبيب كه:به مساجد آن هفت اندام خواست كه مردم بر او سجده كنند [٥]،و آن:دو كف دست و دو انگشت[پا] [٦]و پيشانى و دو سر زانوست،گفت:آن مساجد آفريدۀ خداى است برآن جز خداى را سجده مكنيد [٧].و عبد اللّٰه عبّاس گفت كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم- گفت مرا فرموده‌اند كه:بر اين هفت اندام سجده كنم،بر موى و بر جامه سجده نكنم،يعنى موى و جامه را حجاب پيشانى نكنم،اگر مساجد را به مواضع سجده حمل كنى [٨]از بقاع زمين،واحد او به كسر«جيم»باشد، و اگر تفسير او بر اعضا كنى[واحد] [٩]او مسجد باشد به فتح«جيم».

حسن گفت:مراد به«مساجد»نمازهاست،يعنى نماز خداى را سزاوار است،با خداى كس را مخوان و عبادت مكن،و گفتند معنى آن است كه:مسجد خاص داريد براى عبادت،آن را مكسب و متجر مسازيد و جز خداى را در او