روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٤ - ترجمه
قد جبر الدّين الإله فجبر [١]
و لفظ«جبر» [٢]لازم است و هم متعدّى،و منه [٣]دلع لسانه فدلع،و فغر فاه و فغر فوه،و شحا [٤]فاه و شحا [٥]فوه و عمرت الدّار فعمرت.سدّى گفت:يعنى جبر كند بندگان را اگر خواهد،و كس او را عاجز نتواند كردن.و گفتند:
معنى جبّار آن است كه دستها بدو نرسد،من قول العرب:نخلة جبّارة،أى طويلة لا تنالها الأيدي،قال الشّاعر:
بواسق جبّار أثيث فروعه
و عالين قنوانا من البسر أحمرا
اَلْمُتَكَبِّرُ
،بزرگوار است و متعالي از همه قبايح،و اصل كبرياء،امتناع باشد از انقياد،قال حميد بن ثور:
عفت مثل ما يعفوا الفصيل فأصبحت
بها كبرياء الصّعب و هى ركوب [٦]
سُبْحٰانَ اللّٰهِ عَمّٰا يُشْرِكُونَ
،منزّه است او از آنچه ايشان به او شرك مىآرند و انباز مىگيرند با او.
هُوَ اللّٰهُ الْخٰالِقُ الْبٰارِئُ ،او آن خداست كه آفريدگار است و دروجودآرندۀ معدومات است،[مقدّر] [٧]به تقدير حكمت.(بارئ)،مبتدى به خلق بىمثال سابق.
اَلْمُصَوِّرُ ،نگارندۀ صورتهاست،و گفتند:مميّز ميان صورتها به اختلاف تركيب و تأليف. لَهُ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ ،او راست نامهاى نيكوتر. يُسَبِّحُ لَهُ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ ،تسبيح مىكند [٨]او را هرچه در آسمان و زمين است به دلالت بر خالقى و آفريدگارى منزّه پاكيزه از عيبها. وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ،و او خداى قاهر و غالب
[١] .آد،كا،گا:انجبر.
[٢] .آد و ديگر نسخه بدلها+هم.
[٣] .آد و ديگر نسخه بدلها:و مثله.
[٥] [٤] .آد،گا:شجا.
[٦] .اساس:و من ركوب،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد،تفسير قرطبى(٤٧/١٨):و هى ذلول.
[٧] .اساس:ندارد،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٨] .گا:مىكنند.