روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٣ - ترجمه

عبد اللّٰه عبّاس گفت:صلح برآن كردند كه هر اهل سراى [١]سه شتروار [٢]متاع و غلّه بيشتر [٣]نبرند و آنچه بماند رها كنند.ضحّاك گفت:قرار چنان بود كه هر [٤]سه كس شترى بار ببرند و وسقى گندم،بر اين جمله قرار دادند و ناحيۀ مدينه بازگذاشتند و به شام رفتند و به أريحا و به أذرعات الّا اهل دو خانه آل ابى الحقيق و آل حيىّ بن أخطب كه ايشان به خيبر رفتند،و گروهى به حيره رفتند، فذلك قوله-عزّ و جلّ: هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتٰابِ مِنْ دِيٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ،گفت:او آن خداست كه بيرون كرد كافران را از اهل كتاب،يعنى جهودان از سرايهاشان براى اوّل حشر.خلاف كردند در معنى اوّل حشر.بعضى مفسّران گفتند:اوّل حشر ايشان به شام بود،[و حشر] [٥]دوم به زمين محشر روز قيامت،و در اخبار آمد كه:زمين محشر به [٦]شام بود.عبد اللّٰه عبّاس گفت:هركه شاكّ است در آن‌كه محشر به زمين شام خواهد بود،گو اين آيت بخواند [٧].گفت اين براى آن بود كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم-ايشان را گفت:برويد.

گفتند:كجا رويم؟گفت:به محشر.خداى تعالى اين آيت فرستاد كه: لِأَوَّلِ الْحَشْرِ .

كلبى گفت براى آن گفت: لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ،كه ايشان اوّل قوم [٨]بودند كه ايشان را به جمع و حشر گسيل كردند [٩]به طريق جلا از زمينى به زمينى ديگر.

زهرىّ گفت:براى آن[٢٢-ر]اوّل حشر گفت كه اينان از سبطى بودند كه