ايشان را هرگز جلا نفرمودند [١]،و خداى تعالى جلا بر ايشان نوشت.و«جلا» نشيمن رها كردن باشد [٢]به رفتن،و اگر نه آن بودى خداى تعالى ايشان را عذاب فرستادى به آن‌كه با رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم-كردند،چنان كه گفت [٣]:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ كَتَبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاٰءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيٰا -الآية.

مرّة الهمدانىّ گفت:اين اوّل حشر بود ايشان را از مدينه،و حشر دوم از خيبر بود و جملۀ جزيرۀ عرب [٤]از شام به أذرعات و اريحا در عهد عمر خطّاب.

قتاده گفت:اين حشر اوّل بود،امّا حشر دوم به آتشى باشد كه ايشان را جمع كند از مشرق به مغرب مى‌رانند [٥]هركجا مقام كنند به شب مقام كند با ايشان،و هركجا قيلوله كنند قيلوله كند با ايشان.و هركه از ايشان بازپس ايستد بسوزانند او را.

يمان گفت [٦]:براى آن اوّل حشر گفت كه خداى تعالى به اوّل وهله كه رسول به ايشان فرستاد و قتال كرد ظفر او را بود.محمّد بن اسحاق گفت:جلاء بنى النّضير آنگه بود كه رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم-از غزاة احد بازآمد، و فتح بنى قريظه آنگه بود كه از احزاب بازآمد،و ميان هر دو دو سال بود.آنگه خطاب كرد با مسلمانان گفت: مٰا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا ،شما گمان نبرديد كه ايشان بروند و خانه‌ها به شما [٧]رها كنند. وَ ظَنُّوا ،و ايشان گمان بردند كه حصنهاى ايشان،ايشان را از خداى حمايت كند ازآنجا كه حصنهاى قوى و محكم كرده بودند و درها و دروازه‌ها دربسته [٨]. فَأَتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا ،خداى تعالى

[١] .آد،گا:نفرموده بودند.

[٢] .آد،كا،گا+و.

[٣] .آد،كا،گا:خداى تعالى گفت.

[٤] .اساس:جزاير مغرب،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٥] .آد،كا،گا:به مغرب راند.

[٦] .آد،كا،گا:يمان بن رباب.

[٧] .آد،كا،گا:خانه‌ها و نشيمنها.

[٨] .آد،كا،گا:درها و ديوارها بسته.