ابن زيد گفت:چون بخواستند[رفتن] [١]بقصد،سرايها به دست خود ويران مى‌كردند تا مسلمانان در او ننشينند.عبد اللّٰه عبّاس گفت:مسلمانان چون ظفر يافتند بر ايشان،نقب در سرايهاى ايشان مى‌زدند تا ايشان را بگيرند.ايشان از جايى ديگر نقب در سرايها مى‌زدند كه [٢]از پس آن بگريزند [٣].قتاده گفت:

مسلمانان از بيرون مى‌شكافتند و ايشان از درون،و ذلك قوله: يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَ أَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ.فَاعْتَبِرُوا يٰا أُولِي الْأَبْصٰارِ ،بر سبيل وعظ و تذكير گفت:

عبرت گيريد اى خداوندان چشمها و عقلها.

وَ لَوْ لاٰ أَنْ كَتَبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمُ الْجَلاٰءَ ،اگر نه آنستى كه خداى تعالى بر ايشان نوشت[جلا را] [٤].بعضى مفسّران گفتند:مراد آن است كه در لوح محفوظ بنوشت،چنان كه در سابق علم او بود كه خواست بودن،و گفتند:

كَتَبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمُ ،أى حكم عليهم،حكم كرد بر ايشان،و قيل:أمرهم،بفرمود ايشان را،و گفتند:اين بر سبيل عقوبت بود ايشان را.و«جلا»آن باشد كه از سرايها بروند،يقال:جلا القوم عن منازلهم و اجليتهم اجلاء،أى اخرجتهم [٢٢-پ]و أجلوا عن القتيل اجلاء اذا تفرّقوا عنه،و جلوت العروس [٥]جلوة و جليت السّيف جلاء. لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيٰا ،گفت:اگر نه آنستى كه خداى تعالى در حقّ ايشان حكم كرد بر آنكه از سرايها و منازل خود بروند و رها كنند و به زمينى ديگر روند [٦]،ايشان را عذاب كردى در دنيا عذابى استيصال،و گفتند:به قتل و أسر،چنان كه با مشركان كردند [٧]در روز بدر. وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذٰابُ النّٰارِ ،و ايشان را باشد-با آن‌كه در دنيا از خان‌ومان براندند ايشان را-در

[١] .اساس:ندارد،كا:آمدن،با توجّه به آد،گا افزوده شد.

[٢] .آد،كا،گا:مى‌بردند.

[٣] .آد،كا،گا:و از آن در مى‌گريختند.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به كا افزوده شد.

[٥] .آد،كا،گا:الفوس.

[٦] .آد،كا،گا:شوند.

[٧] .آد،كا،گا:كرد.