روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٥ - ترجمه

مى‌بينيد اگر بامداد كند[آب] [١]از شما فروشده،كيست كه آرد شما را آبى روان؟ قوله تعالى: تَبٰارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ،حق‌تعالى در اين آيت ثناى خود گفت،[گفت] [٢]:متعالى است و متعظّم آن خدايى كه پادشاهى او راست و متفرّد است به وجود لم يزل و لا يزال.و اصل كلمه تفاعل است من بروك البعير و هو ثباته و لزومه باركا على صدره،يعنى قديم است [٣]فيما لم يزل،باقى است فيما لا يزال،وجود او را ابتدايى نيست و دوام او را انتهايى نيست. بِيَدِهِ الْمُلْكُ ،به دست اوست پادشاهى،يعنى به امر اوست و قدرت او.و«يد»قوّت و قدرت باشد،و به معنى تصرّف و نفاذ امور [٤]آيد،و معنى آن است كه:ملك آفريدۀ اوست و در تصرّف اوست تا چنان كه خواهد مى‌گرداند به ايجاد و اعدام و زيادت و نقصان و انواع تغييرات. وَ هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ،و او بر همه چيزى قادر است و در تصرّف اوست تا چنان كه خواهد مى‌گرداند به ايجاد و اعدام و زيادت و نقصان و انواع تغييرات. وَ هُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ،و او بر همه چيزى قادر است از مقدّرات خود.

آنگه گفت: اَلَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيٰاةَ ،او آن خداست كه بيافريد مرگ و زندگانى[را] [٥].مرگ بيافريد تا برآن صبر كنند،و حيات بيافريد تا برآن شكر كنند.گفتند از [٦]اين حديث اشارت كرد بر آنكه قادر است بر شىء و ضدّش كه [٧]اگر مرگ معنى [٨]بودى ضدّ [٩]حيات بودى،امّا قوله:

خَلَقَ الْمَوْتَ ،حقيقت او آن است كه فعلى كند كه حيات عند آن منتفى