اين خطبه درباره طلحه و زبير (فرماندهان شورشيان جنگ جمل) بيان شده و در آن چهره حقيقى آنان ترسيم گشته است.
١. ايجاد جنگ روانى عليه دشمن: حضرت با سخنان محكم و سنجيده خود، با ايجاد جنگ روانى عليهِ دشمن پيمان‌شكن و شورشيان، آنها را تهديد مى‌كند: براى آنان چنان گردابى بسازم كه‌جز من ديگرى نتواند آن را چاره كند، و نه بتوانند از آن خارج شوند و نه ديگر بار بدان وادى پاى گذارند.
وَ ايْمُ اللَّهِ لَأُفْرِطَنَّ لَهُمْ حَوْضاً أَنَا مَاتِحُهُ لَا يَصْدُرُونَ عَنْهُ وَ لَا يَعُودُونَ إِلَيْهِ‌ ٢. افشاى توان دشمن موجب تقويت روحيه رزمندگان اسلام: آگاهى رزمندگان از توان دشمن، رزمندگان را براى دفاع آماده‌تر مى‌كند. حضرت مى‌فرمايد:
سران شورشى جمل عليه حكومت حق صف‌آرايى كرده و تشكّل‌هايى را به وجود آورده و نيروهاى سواره و پياده خود را براى ساقط كردن حكومت على بن ابى طالب (ع) به كار گرفته‌اند.
وَاسْتَجْلَبَ خَيْلَهُ وَ رَجِلَهُ‌ ٣. استفاده دشمن از تمام توان و استعداد خود براى مقابله: گاه، دشمنان اسلام و حق، همه نيروهاى انسانى خود را بسيج مى‌كنند تا حق را از بين ببرند.
أَلَا وَ إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ جَمَعَ حِزْبَهُ‌ ٤. استفاده دشمن از تمام امكانات خود جهت مقابله با جبهه حقّ: دشمن براى حذف نيروهاى حق، گاه تمام امكانات خود را از سواره نظام و پياده نظام وارد ميدان مى‌كند.
وَاسْتَجْلَبَ خَيْلَهُ وَ رَجِلَهُ‌ ٥. بصيرت و آگاهى فرمانده كل قوا براى مقابله با جريان نفاق: براى مقابله با جريان نفاق و سردمدارانِ آن، فرماندهى بصير و آگاه مانند على (ع) لازم است تا با افشاگرى و معرفى چند چهرگان به جامعه، از ظرافت‌هاى خاص در مقابله با دشمنى كه ادعاى حضور همه جانبه در جبهه دارد، استفاده نمايد. امير مؤمنان (ع) درباره جنگ جمل مى‌فرمايد: بينش كافى نسبت به امور دارم و حق را بر كسى پوشيده نداشتم، و حق بر من هم پوشيده نيست و چگونگى مبارزه با سران شورشى و نفاق جمل را با