در نگاه نخست به نظر مى رسد كه ميان روايات دسته هاى اوّل و دوم اين فصل با آيات و روايات فصل هاى گذشته ، تعارض وجود دارد . اين روايات ، فقر (نادارى) و فرودستىِ اقتصادى را مى ستايند و آن را بر توانگرى و رفاه ، ترجيح مى دهند ، در حالى كه آيات و احاديث فصل هاى پيشين ، توسعه اقتصادى را ارجمند مى شِمُرند و شكوفايى معيشتى را گران مايه ، بابركت و از آثار برنامه وعده داده شده توسعه اقتصادى در اسلام مى نامند و خطرهاى فقر و پيامدهاى فاجعه بار واپس ماندگى اقتصادى را گوشزد مى كنند . اكنون بايد ديد كه : مراد از روايات ستاينده فقر چيست و آيا مى توان به مفاد آنها ملتزم شد و معناى برآمده از آنها را پذيرفت ؟ ١ . در فصول پنجگانه نخست اين بخش ، آيات و احاديثى درباره اهمّيت توسعه اقتصادى و زيان هاى ناشى از فقر ، آمده است . ديگر فصل هاى اين بخش نيز متضمّن مباحثى در باب اصول و مبانى توسعه و پيامدها و آفات آن هستند . با ملاحظه مجموع اين مباحث ، جاى هيچ ترديدى در اين نكته باقى نمى ماند كه اسلام ، هرگز به فقر ، گرايش ندارد و به سوى آن ، جهتگيرى نمى كند ؛ بلكه توسعه اقتصادى ، به شكلى برجسته ، از اهداف مهمّ اين دين به شمار مى رود . به بيان ديگر ، جهتگيرى و مبارزه اسلام در رويارويى با فقر و برنامه ريزى هايش در مسير توسعه اقتصادى ، از اصول مسلّم اسلامى است . بر اين پايه ، هر گاه احاديثى به چشم بخورند كه ظاهرا مردم را به سوى فقر دعوت مى كنند ، پس از قطعى شدن انتساب آنها به پيشوايان دين ، چاره اى جز آن نيست كه مقصود از اين احاديث را در ظاهر آنها نجوييم . ٢ . توانگرى و فقر ، از هر جهت ، همانند دانش و نادانى اند و مى توان آنها را از دو زاويه ارزيابى كرد . از يك زاويه ، دارايى به طور مطلق و همانند دانش ، ارزش تلقّى مى شود ؛ زيرا از مظاهر نظام آفرينش است كه در خدمت انسان و نيازمندى هاى وى قرار دارد ، در برابرِ فقر كه به ازاىِ خواست هاى انسان ، همچون نادانى ، داراى بارِ منفى ارزيابى مى شود . امّا از زاويه ديگر ، دارايى با توجّه به نقشى كه در زندگى انسان ايفا مى كند ، ارزيابى مى شود . اين نكته را مى توان با چنين تعبيرى نيز بيان كرد: در نگاه اوّل ، آنچه ارزيابى مى شود ، ثروت و علم است ؛ امّا در نگاه دوم ، ثروتمند و عالِم ، ارزيابى مى گردد . آن گاه كه ثروت از زاويه نگاه آفرينشى ارزيابى شود ، بى شك در برابر فقر ، داراى ارزش و نوعى نعمت