گزيده حكمت نامه پيامبر اعظم صلّي الله عليه و آله و سلّم - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٨

ط ـ اِغتِنامُ الفُرصَةِ فِي الصِّغَرِ والشَّبابِ

١٤٠.رسول اللّه صلى الله عليه و آله : مَثَلُ الَّذي يَتَعَلَّمُ العِلمَ في صِغَرِهِ كَمَثَلِ الوَشمِ عَلَى الصَّخرَةِ ، ومَثَلُ الَّذي يَتَعَلَّمُ العِلمَ في كِبَرِهِ كَالَّذي يَكتُبُ عَلَى الماءِ. [١]

٦ / ٢ . ما لا يَنبَغي فى طَلَبِ العِلمِ

أ ـ التَّعَلُّمُ لِغَيرِ اللّه ِ

١٤١.رسول اللّه صلى الله عليه و آله : مَن تَعَلَّمَ العِلمَ رِياءً وسُمعَةً يُريدُ بِهِ الدُّنيا ، نَزَعَ اللّه ُ بَرَكَتَهُ، وضَيَّقَ عَلَيهِ مَعيشَتَهُ ، ووَكَلَهُ اللّه ُ إلى نَفسِهِ ، ومَن وَكَلَهُ اللّه ُ إلى نَفسِهِ فَقَد هَلَكَ. [٢]

١٤٢.عنه صلى الله عليه و آله ـ في وصيّته لعليٍّ عليه السلام ـ: مَن تَعَلَّمَ عِلماً لِيُمارِيَ بِهِ السُّفَهاءَ ، أو يُجادِلَ بِهِ العُلَماءَ ، أو لِيَدعُوَ النّاسَ إلى نَفسِهِ ، فَهُوَ مِن أهلِ النّارِ. [٣]

١٤٣.عنه صلى الله عليه و آله ـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أباذَرٍّ ... مَن طَلَبَ عِلماً لِيَصرِفَ بِهِ وُجوهَ النّاسِ إلَيهِ لَم يَجِد ريحَ الجَنَّةِ . يا أباذَرٍّ ؛ مَنِ ابتَغَى العِلمَ لِيَخدَعَ بِهِ النّاسَ لَم يَجِد ريحَ الجَنَّةِ. [٤]

١٤٤.عنه صلى الله عليه و آله : مَن أخَذَ العِلمَ مِن أهلِهِ وعَمِلَ بِعِلمِهِ نَجا ، ومَن أرادَ بِهِ الدُّنيا فَهِيَ حَظُّهُ. [٥]

١٤٥.عنه صلى الله عليه و آله : إنَّ أوَّلَ النّاسِ يُقضى يَومَ القِيامَةِ عَلَيهِ ... رَجُلٌ تَعَلَّمَ العِلمَ وعَلَّمَهُ وقَرَأَ القُرآنَ فَاُتِيَ بِهِ ، فَعَرَّفَهُ نِعَمَهُ فَعَرَفَها . قالَ : فَما عَمِلتَ فيها ؟ قالَ : تَعَلَّمتُ العِلمَ وعَلَّمتُهُ وقَرَأتُ فيكَ القُرآنَ . قالَ : كَذَبتَ ولكِنَّكَ تَعَلَّمتَ العِلمَ لِيُقالَ عالِمٌ ، وقَرَأتَ القُرآنَ لِيُقالَ هُوَ قارِئٌ . فَقَد قيلَ ! ثُمَّ اُمِرَ بِهِ فَسُحِبَ عَلى وَجهِهِ حَتّى اُلقِيَ فِي النّارِ. [٦]

ط ـ استفاده از فرصت در كودكى و جوانى

١٤٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : كسى كه در خردسالى دانش بياموزد ، [دانشش ]مانند نقش بر سنگ است و كسى كه در بزرگ سالى دانش بياموزد ، مانند كسى است كه بر آب مى نگارد .

٦ / ٢ . آنچه در طلب علم ، شايسته نيست

الف ـ آموختن براى غير خدا

١٤١.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس دانش را براى ريا و خودنمايى و به دست آوردن دنيا فرا گيرد ، خداوند بركتش را از وى بر مى دارد و روزىْ را بر او تنگ مى كند و او را به خودش وا مى گذارد و البتّه هر كس كه خدا او را به خودش وا گذارد ، هلاكتش حتمى است .

١٤٢.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به على عليه السلام ـ: هر كس دانش را فرا گيرد تا بدان با نادانان بستيزد يا با دانشمندان مجادله كند و يا مردم را به سوى خود بخواند ، از اهل آتش است .

١٤٣.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در سفارش به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! . . . هر كس دانش را بطلبد تا بِدان ، مردم را متوجّه خود كند ، بوى بهشت را نمى يابد . اى ابو ذر! هر كس دانش را بطلبد تا بِدان به مردمْ نيرنگ بزند ، بوى بهشت را نمى يابد .

١٤٤.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : هر كس دانش را از اهلش فرا گيرد و به دانش خود عمل كند ، نجات مى يابد و هر كس با آن ، دنيا را بطلبد ، بهره او همان است .

١٤٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : نخستين كسى كه در روز قيامت بر او حكم مى شود ، . . . مردى است كه دانش را ياد گرفته و ياد داده و قرآن خوانده است . پس آورده مى شود و نعمت هايش را به او مى شناسانند و او نيز مى شناسد . [ خداوند ]مى پرسد : «با آنها چه كردى؟» . مى گويد : دانش ياد گرفتم و ياد دادم و به خاطر تو قرآن خواندم . مى فرمايد : «دروغ مى گويى ؛ بلكه دانش آموختى تا به تو دانشمند بگويند و قرآن خواندى تا تو را قارى بخوانند و [ اينها به تو] گفته شد [پس پاداشت را گرفته اى]» . سپس فرمان داده مى شود كه وى را به صورت ، بر زمين بكشند تا در آتش اندازند .