ايثار و مشتقّات آن ، در متون اسلامى در دو معناى متضاد به كار رفته است : گاه در مقدّم داشتن مثبت ـ كه يكى از بزرگ ترين ارزش هاى اخلاقى است ـ استعمال مى شود ؛ مانند اين آيه شريف : «وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ . [١] و [ديگران را] بر خويشتن مقدّم مى دارند ، هر چند خودشان نيازمند باشند» . و گاه در مقدّم داشتن منفى به كار مى رود ؛ مانند: «بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَوةَ الدُّنْيَا * وَ الْأَخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقَى . [٢] بلكه زندگانى دنيا را ترجيح مى دهيد ، در حالى كه آخرت ، بهتر و پايدارتر است» . نكته قابل توجّه اين كه اين بخش ، براى تبيين ايثار مثبت از نگاه قرآن و حديث است .

ارزش ايثار

ايثار ، يكى از برجسته ترين فضايل و ارزش هاى انسانى است كه در سخنان نورانى پيشوايان اسلام ، از آن با عناوينى مانند : بالاترينِ مكارم اخلاقى ، بالاترينِ مراتب احسان ، بالاترينِ درجات ايمان و بهترين عبادت ، ارزش گذارى گرديده است. [٣] و در فرهنگ اسلام ، كسانى كه شايسته نام بردارى به فضيلت ، مروّت و فتوّت هستند كه از اين خصلت ارجمند ، برخوردار باشند. [٤]

آثار ايثار

اسلام ، در مقابل مكاتب مادّى كه فرهنگ خودخواهى و خودپرستى را تبليغ و ترويج مى كنند، خودخواهى را ريشه مفاسد فردى و اجتماعى مى داند و با ترويج فرهنگ ايثار و از خودگذشتگى مى خواهد اين ريشه خطرناك

[١] حشر: آيه ٩ .[٢] اعلى: آيه ١٦ ـ ١٧ .[٣] ر.ك : دانش نامه ميزان الحكمه : ج ١ ص ١٢٩ (فصل دوم : ارزش ايثار) .[٤] ر.ك : دانش نامه ميزان الحكمه : ج ١ ص ١٢٢ ح ٥ و ص ١٢٤ ح ٩ و ص ١٢٦ ح ١٢ .