بر پايه احاديثى كه در فصل نهم آمد ، پيامبر خدا دوازده نفر از خاندان خود را يكى پس از ديگرى به عنوان جانشينان خود و امامان و رهبران آينده جهان اسلام ، به امّت ، معرّفى كرده است . اين متون را به دو دسته مى توان تقسيم كرد : دسته اوّل ، احاديثى كه در منابع روايى پيروان اهل بيت عليهم السلام آمده است . سند اين احاديث ، صحيح و معتبر است و دلالت آنها نيز بر مبناى پيروان اهل بيت ، در موضوع امامت ، روشن و غيرقابل ترديد است . دسته دوم ، احاديثى كه منابع اهل سنّت از پيامبر خدا روايت كرده اند . اين احاديث نيز بر مبناى اهل سنّت از صحّت و اعتبار لازم برخوردارند ؛ ليكن دلالت آنها به وضوحِ دلالت احاديث دسته اوّل نيست و از اين رو ، احتمالات مختلفى در تبيين مقصود از آنها ذكر شده است . در اين پژوهش ، علاوه بر ارزيابى سند اين دسته از احاديث ، روشن خواهد شد كه مقصود از آنها نيز ، چيزى جز مدلول روايات دسته اوّل نيست .

١ . ارزيابى سند احاديث

در زمينه ارزيابى سند احاديث مربوط به تعداد خلفا ، چند نكته قابل ذكر است : الف ـ سند اين احاديث در منابع كهن و معتبر اهل سنّت [١] به جابر بن سَمُره و ابى جُحَيفه مى رسد . ب ـ گزارش جابر بن سَمُره نزد اهل سنّت ، صحيح و معتبر است . بَغَوى در ارزيابى اين حديث مى گويد : بر صحّت اين حديث ، اتّفاق وجود دارد . [٢] افزون بر اين ، آلبانى برخى طُرُق اين حديث را صحيح مى داند .

٢ . اختلاف در متن احاديث

متن حديث جابر بن سَمُره به گونه هاى مختلفى گزارش شده است . مطابق برخى از نقل ها ، متن حديث با عبارت

[١] صحيح مسلم : ج ٦ ص ٣ و ٤ ، مسند ابن حنبل : ج ٥ ص ٨٧ ـ ٩٠ ، مسند أبى داوود : ج ٢ ص ٣٠٩ ح ٤٢٨٠ ، صحيح ابن حبّان : ج ١٥ ص ٤٤ ، المعجم الكبير : ج ٢ ص ١٩٥ ـ ٢٣٢ ، تاريخ بغداد : ج ٢ ص ١٢٤ .[٢] شرح السنّة : ج ١٥ ص ٣١.