گزيده حكمت نامه پيامبر اعظم صلّي الله عليه و آله و سلّم - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣١

٣ / ١٠ . البَصيرُ [١]

الكتاب

« وَ اللَّهُ يَقْضِى بِالْحَقِّ وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِهِ لَا يَقْضُونَ بِشَىْ ءٍ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » . [٢]

«فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَ أُفَوِّضُ أَمْرِى إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِير بِالْعِبَادِ» . [٣]

الحديث

٣٤٠.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ فِي الدُّعاءِ ـ: يا مَن لا يَحجُبُهُ شَيءٌ عَن شَيءٍ . [٤]

٣ / ١١ . التَّوّابُ [٥]

الكتاب

«وَ لَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَ أَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ» . [٦]

---

٣ / ١٠ . بصير [٧]

قرآن

«و خداست كه به حقّ داورى مى كند، و كسانى را كه در برابر او مى خوانند ، [ عاجزند و ]به چيزى داورى نمى كنند . در حقيقت، خداست كه خود ، شنواى بيناست» .

«پس به زودى آنچه را به شما مى گويم ، به ياد خواهيد آورد. و كارم را به خدا مى سپارم؛ خداست كه به [ حال ]بندگان [ خود ]بيناست» .

حديث

٣٤٠.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در دعا ـ: اى آن كه چيزى او را از چيزى پوشيده نمى دارد!

٣ / ١١ . توّاب [٨]

قرآن

«و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود و اين كه خدا توبه پذير سنجيده كار است [ رسوا مى شديد]» .

---

[١] «بصير» فعيل بمعنى الفاعل مشتقّ من مادّة «بصر» بمعنى العالم . (معجم مقاييس اللغة : ج ١ ص ٢٥٣ وراجع : الصحاح : ج ٢ ص ٥٩١ و المصباح المنير : ص ٥٠) والبصر بمعنى النُّور ، ومبصرة يعني مضيئة ؛ لأَنّ النور مصدر العلم والعلم نوع من الإضاءة .[٢] غافر : ٢٠.[٣] غافر : ٤٤.[٤] البلد الأمين : ص ٤١١ .[٥] التوّاب في اللغة صيغة مبالغة من مادّة «توب» وهو يدلّ على الرجوع . فالتوّاب بمعنى الراجع كثيرا . وقد استعملت الأَحاديثُ التوبةَ للإنسان وللّه أَيضا ، وعدّ أَحدها توبةَ اللّه قبولَه توبةَ الإنسان: «التَوّاب القابِل لِلتَّوباتِ» .[٦] النور : ١٠ .[٧] صفت «بصير (بينا) » ، بر وزن فعيل به معناى فاعل ، برگرفته از مادّه «بصر» است به معناى عالم (آگاه) است . واژه «بَصَر» به معناى نور و «مُبصِرة» ، يعنى روشنگر ، زيرا نور ، منبع علم است و علم ، گونه اى از روشنايى است .[٨] صفت «توّاب (توبه پذير) » ، صيغه مبالغه از مادّه «تَوَبَ» است كه دلالت بر بازگشت دارد . پس توّاب ، در صفات خداوند ، به معناى بسيار بازگردنده (توبه پذير) است . احاديث نيز توبه (بازگشت) را براى انسان و خدا به كار برده اند و يك حديث ، توبه خدا را به معناى پذيرفتن توبه انسان دانسته است : «توّاب ، همان پذيرنده توبه هاست» .