واژه «دعا» ، به معناى فرا خواندن چيزى است به سوى خود با آواز و يا سخن . كلمه «دعا» اعم از «ندا» است ؛ زيرا «ندا» اختصاص به باب الفاظ و اصوات دارد ؛ ولى «دعا» مى تواند با لفظ باشد و مى تواند با اشاره و امثال آن . افزون بر اين ، «ندا» در معناى حقيقى اش حتما بايد با صداى بلند باشد ؛ ولى «دعا» مقيّد به صداى بلند نيست . [١] بنا بر اين ، «دعا» و «دعوت» ، به معناى توجه دادن مَدعُوْ به سوى داعى براى جلب منفعت يا دفع ضرر است . از اين رو ، درخواست از مَدعُوْ ، در واقع ، هدف دعاست ، نه خود آن .

حقيقتِ دعا

با تأمل در كاربرد كلمه «دعا» در قرآن و حديث ، معلوم مى گردد كه دعاى انسان در برابر خداوند متعال ، در حقيقت به معناىِ خود را بنده و نيازمند مطلق به خدا ديدن و با پرستش او درصدد جلب عنايت و رحمت او برآمدن است . «وَ قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ . [٢] و پروردگارتان فرمود : مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم . در حقيقت، كسانى كه از پرستش من كبر مى ورزند، به زودى خوار در دوزخ در مى آيند» . اين آيه شريف ، به روشنى نشان مى دهد كه حقيقت دعا ، از نگاه قرآن ، احساس عبوديت انسان در برابر آفريدگار خود و طلب قرب و رحمت آفريدگار از طريق پرستش اوست و لذا از اين حقيقت ، ابتدا با واژه «دعا» و سپس با واژه «عبادت» ، تعبير مى نمايد . همچنين همه احاديثى كه دعا را مغز عبادتْ توصيف مى كنند يا عين عبادت مى دانند ، اشاره به حقيقت مفهوم دعا دارند .

[١] ندا ، كشيدن صدا و بالا بردن آن است . ندا ، شبيه دعاست ؛ اما دعا ، گاهى با علامتى غير از صدا و كلام است و با اشاره اى است كه خبر مى دهد : «بيا» ؛ اما ندا ، فقط با صدا صورت مى گيرد .[٢] غافر : آيه ٦٠ .