إنَّ الشَّيطانَ لَيَجرى مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ فَضَيِّـقوا مَجارِيَهُ بِالجُوعِ . [١] شيطان در انسان ، همچون جريان خون، جارى مى شود . پس با گرسنگى ، گذرگاه هاى او را تنگ كنيد .

علّت دوم: عنايت ويژه خداوند

افزون بر پشتوانه اى كه روزه به طور طبيعى براى روزه داران در جلوگيرى از سلطه شيطان و اغواگرى هاى او پديد مى آورد ، اين برنامه عبادى ، خود به خود ، زمينه ساز شمول عنايت هاى خدا بر آنان مى گردد . آنچه در احاديث با عنوان «به بند كشيدن شياطين در اين ماه» آمده است ، به همين نكته اشاره دارد . به عبارت ديگر ، عنايت الهى گزاف نيست تا سؤال شود : چرا خداى سبحان ، مانع سلطه شيطان نمى شود و در بقيّه ماه ها بين انسان و سلطه او فاصله نمى اندازد؟ هرگز! بلكه ريشه اين توفيق و عنايت الهى ، در انتخاب خود انسان و ورود او به ميهمان سراى رمضان ، نهفته است .

علّت سود نبردن برخى انسان ها از به بند كشيده شدن شياطين

اگر در اين ماه ، شياطين بر انسان و دست كم ، بر روزه داران ، سلطه ندارند چرا گاهى روزه داران هم در اين ماه ، دچار غفلت و گناه مى شوند ؟

در بند بودن شيطان ها ، نسبى است

زنجيرى كه شيطان را به بند مى كشد ، از خودِ روزه ماه رمضان پديد مى آيد و نه از چيز ديگر . بنا بر اين ، هر چه روزه درست تر و كامل تر باشد ، زنجيرى كه شيطان را به بند مى كشد و جلوى نفْس امّاره را مى گيرد ، محكم تر خواهد بود و از ميزان غفلت و انحراف هاى ناشى از آن ، خواهد كاست . بر اين پايه ، مى توان گفت : روزه آنان كه در ماه رمضان ، گناهانى مرتكب مى شوند ، روزه كاملى نيست .

[١] إحياء علوم الدين : ج ١ ص ٣٤٦ ،بحار الأنوار : ج ٧٠ ص ٤٢ . و نيز بدون جمله : « فضيّقوا مجاريه بالجوع» در : صحيح البخارى : ج ٦ ص ٢٦٢٤ ح ٦٧٥٠ ، سنن ابن ماجة : ج ١ ص ٥٦٦ ح ١٧٧٩ .