گزيده حكمت نامه پيامبر اعظم صلّي الله عليه و آله و سلّم - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٥١٠
سخنى درباره عدالت ورزى در رفتار با فرزندان
يكى از مباحث مهمّ تربيتى ، عدالت ورزىِ والدين در اظهار محبّت به فرزندان و واگذارى امكانات مادّى به آنهاست . اين مسئله از دو نگاه ، قابل بحث و بررسى است : فقهى ـ حقوقى و تربيتى . آنچه در اين جا مورد نظر است ، عدالت ورزى نسبت به فرزندان، از نگاه دوم است . عدالت ورزى نسبت به فرزندان ، مى تواند آثار تربيتى مهمّى را بدين شرح به دنبال داشته باشد : ١ . فرزندان نيز متقابلاً به والدين ، لطف و نيكى مى كنند و حقوق آنان را رعايت خواهند كرد . ٢ . آنان نيز نسبت به فرزندان خود ، از مرز عدالت ، تجاوز نخواهند كرد . ٣ . عدالت ورزى ميان فرزندان ، مانع از حسادت و كينه ورزى آنان نسبت به هم خواهد شد . ٤ . مهم تر ، اين كه كودك ، از آغاز زندگى، با روح عدالت ورزى پرورش خواهد يافت و رفتار عادلانه خانواده ، زمينه را براى تأمين عدالت اجتماعى فراهم خواهد ساخت . بر عكس ، بى عدالتى و رفتار تبعيض آميز نسبت به فرزندان ، نه تنها والدين را در آينده، از محبّت آنان محروم مى كند ، بلكه آينده فرزندان را نيز با خطر مواجه مى نمايد . از اين رو ، دانشمندان تعليم و تربيت در عصر حاضر ، رعايت عدالت در برخورد با فرزندان را براى پرورش انسان هاى شايسته ، ضرور مى دانند ؛ امّا اسلام از چهارده قرن پيش، بر اين امر تأكيد كرده است و پيامبر خدا به مسلمانان توصيه مى فرمود كه نه تنها در واگذارىِ امكانات مادّى ، بلكه در بوسيدن فرزندان نيز عدالت را رعايت كنند . بديهى است كه رفتار عادلانه ، به معناى برخورد مساوى و يكسان نيست . چه بسا رعايت عدالت، ايجاب كند كه پدر براى برخى از فرزندان خود ، به دليل استعداد بيشتر و يا كمتر ، يا به دليل بيمارى و يا جهات ديگر ، هزينه بيشترى را متحمّل گردد . اين ، به معناى بى عدالتى نيست . البتّه در اين گونه موارد نيز بايد ساير فرزندان را نسبت به اقدام خود ، توجيه كنند .