وَزيرُ العَقلِ ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ ؛ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ . [١] خداوند براى عقل ، هفتاد و پنج سپاه قرار داد ... . از جمله هفتاد و پنج سپاهى كه به عقل عطا فرمود ، يكى «خير» است كه وزير عقل است ، و ضدّ آن را «شر» قرار داد كه وزير جهل است . معناى عقل در اين جا ، وجدان اخلاقى است . از اين رو ، انجام دادن كارهاى خير ، موجب تقويت آن است و انجام دادن كارهاى شر ، موجب ضعف آن . همچنين «خير» ، همه ارزش هاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى را در بر مى گيرد و «شر» شامل همه ضدّ ارزش هاست . از اين رو ، آن دو ، سرآغاز سپاه عقل و جهل قرار گرفته اند .

آسان تر بودنِ كار خير

از آنچه گذشت ، روشن مى شود كه گرايش به «خير (نيكى)» و نفرت از «شر (بدى)»، فطرى است و فطرت هاى پاك و سالم ، از انجام دادن كارهاى خير ، احساس آرامش مى كنند ، آلودگى را بر نمى تابند و از گناه روى گردان اند . بر اين اساس ، براى آنها انجام دادن كارهاى نيك ، آسان تر از انجام دادن كارهاى نارواست ، و به فرمايش امام على عليه السلام : الخَيرُ أسهَلُ مِن فِعلِ الشَّرِّ . [٢] نيكوكارى ، آسان تر از انجام دادن بدى است. البتّه اين مطلب ، در مورد كسانى صادق است كه سرشت انسانى شان ، همچنان پاك مانده است و در مسير فطرت زندگى مى كنند؛ ولى درباره كسانى كه فطرت خود را آلوده اند ، درست عكس اين مطلب صادق است. هر چه فطرت آلوده تر شود ، انجام دادن كارهاى خير ، برايش سخت تر و انجام دادن كارهاى شر ، آسان تر مى گردد .

[١] الكافى : ج ١ ص ٢١ ح ١٤ .[٢] غرر الحكم : ح ١١٩٩ .