مقرّرِ پروردگارش از ابتدا تا انتها در چهل شب به سر آمد . امام صادق عليه السلام در اين دو حديث ، تصريح مى نمايد كه بَدا ، در «كتابِ تقديرات (اُمُّ الكتاب)» بوده است و نه در علم ذاتى خدا ؛ چرا كه هم تقدير قبلى و هم تغيير در تقدير قبلى و اثبات تقدير جديد ، همگى در علم ذاتى و ازلى خدا بوده اند .

نمونه هايى از بَدا در احاديث اهل سنّت

در اين جا به چند نمونه از بداهايى كه در منابع حديثىِ اهل سنّت آمده اند ، اشاره مى كنيم تا مشخّص گردد كه اين مسئله به احاديث اهل بيت عليهم السلام اختصاص ندارد : الدُّعاءُ يَرُدُّ القَضاءَ ، و للّه ِِ فى خَلقِهِ قَضاءانِ : قَضاءٌ ماضٍ ، و قَضاءٌ مُحدَثٌ . [١] دعا ، قضا را باز مى گرداند . خداوند ، دو قضا در آفريده هايش دارد : قضاى قطعى و قضاى حادث . لا يَرُدُّ القَدَرَ إلَا الدُّعاءُ . [٢] قَدَر را جز دعا ، باز نمى گرداند . همچنين از امام على عليه السلام نقل شده است كه فرمود : إنَّ اللّه َ يَدفَعُ الأَمرَ المُبرَمَ . [٣] خداوند ، امر قطعى شده را باز مى گرداند . نظير اين احاديث ، در منابع اهل سنّت ، بسيار فراوان است . بنا بر اين ، منكِران بَدا ، بايد همه اين احاديث را مُنكِر شوند .

بَدا از ديدگاه وجدان و عقل

هر انسانى با مراجعه به وجدان خود ، در مى يابد كه وضعيّت موجودش مى توانست به گونه اى ديگر باشد . مثلاً اگر فقير است ، مى توانست غنى باشد ، يا اگر مريض است ، مى توانست سالم باشد و از همين روست كه در دعاهايش از خدا مى خواهد كه او را ثروتمند و تن درست كند . اين تغيير در تقدير ، چيزى جز بَدا نيست . از سوى ديگر ، عقل ، وجود همه كمالات را در خدا اثبات مى كند و از جمله كمالات ، «قدرت مطلق» است . بر اساس اين كمال ، خداوند ، حتّى پس از تقديرى خاص مانند : فقر فلان كس ، يا بيمارى فلان كس ، مى تواند اين تقدير را تغيير دهد و آن دو كس را غنى و سالم كند . اين كه بگوييم : «خداوند ، پس از تقدير نمودنِ يك چيز ، ديگر توانايى تغيير آن را ندارد» ، محدود كردن قدرت خدا و سلب نمودن كمالى از كمالات اوست و اين ، خلاف حكم صريح عقل است .

[١] الفردوس : ج ٢ ص ١١ ح ٢٠٩٠ ، كنز العمّال : ج ١٦ ص ٤٧٥ ح ٤٥٥٢٠ .[٢] سنن ابن ماجة : ج ١ ص ٣٥ ح ٩٠ ، المستدرك على الصحيحين : ج ١ ص ٦٧٠ ح ١٨١٤ .[٣] كنز العمّال : ج ١ ص ٣٤٣ ح ١٥٥٦ .