بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٨٤ - عشق و محبت

هدف روش تربيتى در مكتب اول، كسب صفات فاضله و تعديل ملكات و اصلاح اخلاق براى رسيدن به محبوبيت اجتماعى و ستايش اجتماع است. در مكتب و روش دوم هدف تكميل ايمان به خدا و آيات الهى و آسايش اخروى است كه يك سعادت واقعى و حقيقى به شمار مى‌رود، نه اينكه فقط از نظر مردم سعادت است و اين مكتب و مسلك انبياى خدا و اديان الهى است. اين دو مكتب، در اين جهت مشترك‌اند كه هدف هر دو بازگشت به فضيلت انسان از جهت عمل است؛ ولى در مكتب سوم، كه مكتب اخلاقى قرآن است، هدف ذات حق‌تعالى است، نه كسب فضيلت انسانى براى دنيا يا آخرت. ازاين‌رو، بسيارى اوقات طرز مشى آن با دو مكتب ديگر فرق دارد.

توضيح اينكه وقتى ايمان انسان رو به كمال و ترقى مى‌رود، دل او مجذوب تفكر درباره خدا و توجه به اسما و صفات عالى حق مى‌شود كه او مبرّا و منزه از هر عيب و نقصى است و اين حالت شوق و جذبه روز به روز شديدتر و شعله‌ورتر و توجه او به خدا عميق‌تر مى‌شود:

وعدهء وصل چون شود نزديك آتش شوق شعله‌ور گردد

و اين عشق و جذبه به جايى مى‌رسد كه بنده، خدا را چنان عبادت مى‌كند كه گويا او را مى‌بيند (هرچند او خدا را نمى‌بيند و در واقع خداست كه او را مى‌بيند) و محبت و شوق او روزافزون مى‌گردد؛ زيرا عشق به كمال و جمال، جزء فطرت و خمير مايهء وجود او است. قرآن مى‌فرمايد: {/و الّذِين آمنُوا أشدُّ حُبًّا لِلّهِ؛ [١] محبت افراد با ايمان به خدا از همه چيز بيشتر است، و محبت او را وادار به پيروى از پيامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) در تمام افعال و حركات، مى‌نمايد؛ زيرا عشق به چيزى مستلزم عشق به آثار آن است و پيغمبر و ائمه آثار و آيات خدا هستند؛ چنان‌كه جهان و هرچه در آن است، از آثار و آيات اوست:

[١] بقره (٢) آيهء ١٦٤.